Ansiklopedi › Yerler

Kithairon Dağı ve Asopos

Boiotia sınırında, MÖ 479 Plataia Savaşı'na sahne olan dağ ve nehir

Kithairon, Boiotia'yı Attika'dan ve Megaris'ten ayıran dağ silsilesidir; Asopos ise kuzey yamaçlarının altındaki ovada doğuya doğru akan küçük bir ırmaktır. MÖ 479'da Mardonios'un ordusu ile müttefik Yunan ordusu, Herodotos'un hesabına göre Plataia savaşından önce on günden fazla bu toprakların iki yakasında karşı karşıya bekledi; bölgenin geçitleri, pınarları ve sırtları savaşın nasıl yapıldığını belirledi.

Oyunda: Oyun, burayı Plataia bölümünün geçtiği Plataia savaş alanı olarak sunar. Bu tarihle örtüşür: MÖ 479'daki ordular Kithairon'un eteğindeki Asopos ovasında, Plataia kasabasının yakınında ordugâh kurup savaştı.

Dağ, nehir ve ordugâhlar

Antik anlatı

Herodotos'a göre Mardonios Attika'dan Boiotia'ya geçti ve Asopos boyunca ordugâh kurdu; hattı Erythrai'den Hysiai'yi geçerek Plataia topraklarına uzanıyordu. Orada her bir kenarı aşağı yukarı on stadion olan, keresteden tahkimli bir çevre yaptırdı. Yunanlılar Kithairon'u aşarak geldiler ve önce Erythrai yakınlarında, dağın eteklerinde mevzilendiler; buradaki yamaçlar onları Pers süvarisinden koruyordu.

Herodotus 9.15; Herodotus 9.19

İki yakada bekleyiş

Antik anlatı

Herodotos'a göre Erythrai yakınlarında, Pers süvari komutanı Masistios'un öldürüldüğü ilk çarpışmanın ardından Yunanlılar, Gargafia pınarının ve kahraman Androkrates'in kutsal yerinin yakınında, Plataia'ya doğru indiler. Orada iki tarafın kâhinleri, Yunanlılar için Tisamenos, Mardonios için Hegesistratos, kurban işaretlerini yalnızca savunma için uğurlu buldu; bu yüzden iki ordu da saldırmak için Asopos'u geçmedi.

Herodotus 9.20-25; Herodotus 9.33-37

Geçitler ve pınarlar

Antik anlatı

Yunan ordusu erzakını ve askerini Kithairon geçitlerinden sağlıyordu. Herodotos'a göre Thebaili Timagenidas, Mardonios'a Meşe Başları denen geçidi gözetlemesini öğütledi; oradaki Pers atlıları Peloponnesos'tan yiyecek getiren 500 kadar yük hayvanını ele geçirdi. Daha sonra süvariler Yunanlıları Asopos kıyısından uzaklaştırdı ve Gargafia pınarını kirletti; bu da Yunanlıları Plataia'nın önündeki Ada denen yere doğru bir gece çekilişine zorladı.

Herodotus 9.38-39; Herodotus 9.49-51

Savaş alanının yerini belirlemek

Tartışmalı

Herodotos adlar ve mesafeler verir ama harita sunmaz; arazi de antik çağdan bu yana değişmiştir. Modern akademisyenler Gargafia'nın, Ada'nın ve Demeter kutsal alanının nerede olduğu, dolayısıyla gece geri çekilişinde her Yunan birliğinin ne kadar yol aldığı konusunda anlaşamazlar. Ayrıca bu geri çekilişin Herodotos'un anlattığı gibi karmaşık bir dağılma mı, yoksa planlı bir hareket mi olduğu da tartışılır. Mardonios'un ordusu için verdiği 300.000 rakamının ise genellikle çok abartılı olduğu kabul edilir.

W. K. Pritchett, Studies in Ancient Greek Topography, 1965; J. F. Lazenby, The Defence of Greece 490-479 BC, 1993

Mitlerde ve kehanetlerde dağ

Geç dönem efsanesi

Yunan geleneğinde Kithairon, Dionysos'a adanmış vahşi bir yerdi; Pentheus orada parçalanmış, bebek Oidipus da ölüme terk edilmişti. Savaştan yüzyıllar sonra yazan Plutarkhos, bir kehanetin Atinalılara Kithairon tanrılarına dua edip Demeter ovasında savaşmalarını buyurduğunu, Plataialıların da bu kehanet yerine gelsin diye topraklarını Atina'ya bıraktığını anlatır. Bu hikâyeler seferin nasıl planlandığını değil, bu yerin nasıl hatırlandığını gösterir.

Euripides, Bacchae; Sophocles, Oedipus Tyrannus; Plutarch, Aristides 11