Ansiklopedi › Binalar

Kserkses Kanalı

Kuzey Ege'de Athos berzahını kesen gemi kanalı, yaklaşık MÖ 483-480'de kazıldı

Oyunda: Bölüm 9: Kanal

Kserkses Kanalı, Athos yarımadasının dar boynunu enlemesine kesen bir su yoluydu; böylece kraliyet donanması, MÖ 492'de bir Pers donanmasının parçalandığı tehlikeli burnu dolanmak zorunda kalmayacaktı. Herodotos bu işi ayrıntılı biçimde anlatır; modern araştırmalar da kanalın gerçekten var olduğunu doğrulamıştır. Kanal, Kralın imparatorluğun dört bir yanından emek, yiyecek ve ustalık seferber etme gücünün ne denli geniş olduğunu gösterir.

Oyunda: Kanal, iki ucu da suya açılacak biçimde kıstağın bir yakasından öbürüne kazılır; kazıcılar için arpa, dalgakıranlar için kireçtaşı, merdivenler ve sepetler için kereste kullanılır. Herodotos'ta dalgakıranlar yığma topraktan yapılmıştır; kireçtaşı, oyunun kaynaktan ayrıldığı noktadır.

Buna yol açan batık

Antik anlatı

Herodotos'a göre MÖ 492'de Mardonios komutasındaki bir donanma Athos Dağı'nı dolanırken fırtınaya yakalandı ve kayalara sürüklendi. Herodotos kayıpları yaklaşık 300 gemi ve 20.000'den fazla kişi olarak verir; tarihçiler bu rakamlara ihtiyatla yaklaşır. Herodotos kanalı doğrudan bu felakete bağlar ve Athos çalışmasının hazırlıklarının yaklaşık üç yıl sürdüğünü söyler.

Herodotus 6.44; Herodotus 7.22

Kazı işi nasıl yürütüldü

Antik anlatı

Herodotos'a göre ordunun her kesiminden adamlar, Bubares ile Artakhaies'in yönetiminde, kırbaç zoruyla nöbetleşe kazı yapmaya gönderildi. Hat, Sane kasabası hizasından çizilip halklar arasında paylaştırıldı. Dipte kazanlar toprağı yukarıdaki basamaklarda duran adamlara aktarıyordu. Anlattığına göre yalnızca Fenikeliler, kenarları çökmesin diye hendeği üstte daha geniş açtı; yakındaki bir pazarda ise Asya'dan gemiyle getirilen tahıl ve un satılıyordu.

Herodotus 7.22-23

Tamamlanan kanal

Antik anlatı

Herodotos'a göre kanal, iki triremenin yan yana kürek çekerek geçebileceği genişlikteydi ve ağızlarına dalgalara karşı dalgakıranlar yığılmıştı. Donanma MÖ 480'de batıya giderken buradan geçti. Thukydides de sonradan Kral'ın kanalını bölgenin bilinen bir yer işareti olarak anar. Herodotos ayrıca Artakhaies'in yakındaki Akanthos'ta öldüğünü ve ordu tarafından onurla gömüldüğünü kaydeder.

Herodotus 7.24; Herodotus 7.37; Herodotus 7.117; Herodotus 7.122; Thucydides 4.109

Arazi bugün neler gösteriyor

Belgelerde

Bir İngiliz-Yunan ekibi, 1991-2001 yılları arasında jeofizik yöntemler, sondaj kuyuları ve sediment karotları kullanarak berzahı inceledi. Ekip, kara boynunu boydan boya kesen, yaklaşık iki kilometre uzunluğunda, sonradan dolmuş bir kanal yatağının izini Herodotos'un tarif ettiği hat boyunca sürdü. Alüvyonla dolan bu yatak artık açık su değil, ama çalışma kanalın gerçekten var olup olmadığına dair eski tartışmayı kesin olarak sonuçlandırdı.

B. S. J. Isserlin et al., The Canal of Xerxes: Summary of Investigations 1991-2001, 2003

İhtiyaç mı, gösteriş mi

Tartışmalı

Herodotos kanalı bir kibir eseri saymıştı, çünkü gemiler kıstağın üzerinden karadan çekilerek de geçirilebilirdi. Pek çok modern tarihçi ise pratik gerekçeler görür: büyük bir donanma için güvenli bir geçit ve donanmayla ordunun birlikte ilerlemesini sağlamanın bir yolu. Kimileri de kanalın Yunan kentlerine kraliyet gücüne dair verdiği mesajın altını çizer. Juvenalis gibi bazı Romalı yazarlar hikâyeyi bir Yunan yalanı diye alaya almıştı; bu şüpheyi arazi araştırmaları yanıtlamıştır.

Herodotus 7.24; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002; Juvenal, Satires 10

Dağa bir mektup

Geç dönem efsanesi

Yaklaşık altı yüzyıl sonra yazan Plutarkhos, Kserkses'in Athos Dağı'na bir mektup yazarak işine engel olursa onu yarıp denize atmakla tehdit ettiğini anlatır. Hikâye, Hellespontos'un kırbaçlanması gibi Kral'ın kibrine dair Yunan anlatılarına aittir. Olayların kaydından çok öfke üzerine bir ahlak dersidir.

Plutarch, On the Control of Anger