Ansiklopedi › Halk

Kserkses

Pers İmparatorluğu'nun Kralı, Dareios ile Atossa'nın oğlu, hüküm süresi MÖ 486-465

Oyunda: Bölüm 4: Teras, Bölüm 9: Kanal, Bölüm 10: Sıcak Kapılar, Bölüm 11: Final, Mykale

Dareios ile Atossa'nın oğlu Kserkses (Eski Farsça Hşayarşa), MÖ 486'dan MÖ 465'te bir saray entrikasında öldürülene dek imparatorluğu yönetti. Mısır ve Babilonya'daki isyanları bastırdı, Persepolis'teki sarayları tamamlayıp genişletti ve MÖ 480'de Atina'yı alan ama Salamis'te başarısızlığa uğrayan Yunanistan seferine önderlik etti. Yunan yazarlar onu kraliyet kibrinin simgesi hâline getirdi; kendi yazıtları ise babasının işini sürdüren dindar bir kral portresi çizer.

Oyunda: Oyunun kronik notu onun saltanatını Herodotos'un 7-9. kitaplarından özetler: Mısır'ın isyanı, Athos kanalı, Hellespontos köprüleri, MÖ 480'de Atina'nın alınışı ve Salamis'ten sonra yurda dönüşü. Babil isyanlarına ise yer vermez.

Dareios'un seçilmiş varisi

Belgelerde

Persepolis'teki bir yazıtta (XPf) Kserkses, Dareios'un başka oğulları da olduğunu, ancak babasının Ahuramazda'nın isteğiyle kendisini, kendi ardından en büyük kişi kıldığını söyler. Aynı metin onun soyunu Dareios ve Hystaspes üzerinden Arsames'e kadar götürür. Dareios MÖ 486'nın sonlarında öldü ve kısa süre sonra Babil belgeleri Kserkses'in saltanat yıllarına göre tarihlenmeye başlar.

XPf

Mısır ve Babilonya'da isyanlar

Tartışmalı

Herodotos (7.7), Kserkses'in Dareios döneminde başlayan Mısır isyanını bastırdığını ve kardeşi Akhaimenes'i vali atadığını söyler. Babil tabletleri, muhtemelen MÖ 484 yılında ortaya çıkan Bel-şimanni ve Şamaş-eriba adlı iki asi kralın adını verir; bunun ardından birçok aile arşivi sona erer. Herodotos (1.183), Kserkses'in Bel'in kutsal alanından altın bir heykel aldığını söyler; Arrianos ise daha sonra tapınakları yıktığını ileri sürmüştür. Tarihçiler genel bir yıkımdan şüphe eder ve misillemelerinin boyutunu hâlâ tartışır.

Herodotus 7.7, 1.183; Arrian, Anabasis 7.17; C. Waerzeggers, The Babylonian Revolts against Xerxes and the End of Archives, 2003/2004

Persepolis'te İmar Eden

Belgelerde

Kserkses Persepolis'te babasının başlattığı Apadana'yı tamamladı, kendi yazıtında (XPa) adı geçen Bütün Ülkeler Kapısı'nı inşa ettirdi ve kendi sarayını ekledi. XPh yazıtında, bir ülkede daivalara tapınıldığını söyler. Ahuramazda'nın lütfuyla onların kutsal alanını yıktığını, onlara tapınmayı yasakladığını ve orada Ahuramazda'ya tapındığını belirtir. Ülkenin adı verilmez ve akademisyenler yazıtın hangi olayı anlattığı, hatta gerçek bir olayı anlatıp anlatmadığı konusunda hemfikir değildir.

XPa; XPh; E. Schmidt, Persepolis I, 1953

Yunanistan'ın istilası

Antik anlatı

Herodotos'un anlattığına göre Kserkses, Athos'un gerisinden bir kanal kazdırdı ve Hellespontos üzerine tekne köprüleri kurdurdu, ardından MÖ 480'de Trakya'dan geçerek ilerledi. Thermopylai'den sonra ordusu Atina'yı aldı ve Akropolis'i ateşe verdi. Donanması Salamis'te yenilince Mardonios'u Yunanistan'da bırakarak Asya'ya döndü. Herodotos (7.186) orduyu beş milyonun üzerinde gösterir; tarihçiler bu rakamı fazlasıyla abartılı bulur.

Herodotus 7.22-24, 7.33-36, 7.186, 8.53, 8.97-120

Hellespontos'un Kırbaçlanması

Geç dönem efsanesi

Herodotos (7.35), bir fırtına ilk köprüleri yıkınca Kserkses'in boğaza üç yüz kırbaç vurdurduğunu ve gözetmenlerin başını kestirdiğini söyler. Aiskhylos'un MÖ 472'de Atina'da sahnelenen Persler adlı oyunu, kibri yüzünden tanrılarca alçaltılmış bir kralı gösterir. Bu tür sahneler Yunanlıların kibirle ilgili ahlak derslerine hizmet ediyordu ve hiçbir Pers kaynağınca doğrulanmaz.

Herodotus 7.35; Aeschylus, Persians