Ansiklopedi › Halk

Atossa

Pers kraliçesi, Kyros'un kızı ve Kserkses'in annesi, MÖ 6. yüzyılın sonu-5. yüzyılın başı

Atossa, Büyük Kyros'un kızıydı. Herodotos'un anlatımına göre sırasıyla Kambyses ile, tahtı ele geçiren Magos ile ve Dareios ile evlendi. Dareios'tan olan oğlu Kserkses'ti. Yunan yazarlar onu Pers sarayının en güçlü kadını olarak gösterdi; ancak Pers kayıtları onun adını ya hiç anmaz ya da güçbela anar, bu yüzden gerçek etkisini ölçmek zordur.

Oyunda: Oyunun kronik notu Herodotos'u izler, ancak Herodotos'un Magos dediği yerde onu Bardiya'nın eşi olarak niteler; o hükümdarın gerçekte kim olduğu tartışmalıdır. Hiçbir Pers metni Kserkses'in tahta geçişini ona bağlamaz.

Kyros'un kızı, kralların eşi

Antik anlatı

Herodotos'a göre Atossa, Kyros'un kızıydı; önce erkek kardeşi Kambyses ile, ardından onun yerine hüküm süren Magos ile evlendi. Dareios tahta çıkınca onunla, kız kardeşi Artystone ile, Kyros'un torunu Parmys ile ve Otanes'in kızı Phaidyme ile evlendi. Modern tarihçiler bu evlilikleri Dareios'un yeni soyunu Kyros'un hanedanına bağlama yolu olarak yorumlar.

Herodotus 3.68, 3.88

Herodotos, Kserkses'in tahta geçişi üzerine

Antik anlatı

Herodotos, Dareios'un önceki bir eşinden olan en büyük oğlu Artobazanes ile Dareios'un kral olmasından sonra doğan en büyük oğlu Kserkses arasındaki bir anlaşmazlığı anlatır. Spartalı Demaratos'un tahta hak iddiası konusunda Kserkses'e akıl verdiğini söyler, ancak Atossa bütün gücü elinde tuttuğu için Kserkses'in her hâlükârda kazanacağını da ekler. Bu bir Pers kaydı değil, Herodotos'un kendi yargısıdır.

Herodotus 7.2-3

Pers kayıtları neyi gösteriyor

Belgelerde

Dareios'un yazıtlarında Atossa'nın adı geçmez. Kserkses, Persepolis'ten bir metinde Dareios'un başka oğulları da olduğunu ama kendisinden sonra en büyüğü Kserkses'i yaptığını söyler ve annesinden hiç söz etmez. Tahkimat tabletleri, Herodotos'un Artystone'u olan Irtaşduna ve Irdabama gibi kraliyet kadınlarının malikâneleri ve işgücünü yönettiğini gösterir; yani kraliçeler gerçek bir ekonomik güce sahip olabiliyordu.

XPf; R. T. Hallock, Persepolis Fortification Tablets, 1969

Ne kadar güçlüydü

Tartışmalı

Tarihçiler, Atossa'yı sarayı yöneten kraliçe olarak gösteren Yunan tasvirine ne kadar güvenileceği konusunda ayrışır. Kimileri onun Kyros'un soyundan gelmesinin Kserkses'e güçlü bir hak sağladığını kabul eder. Kimileri ise Yunan yazarlarının Pers saraylarını entrikacı kadınların yönettiğini göstermeyi sevdiğini ve tabletlerin Dareios'un diğer eşlerini çok daha iyi belgelediğini vurgular. Bir Tahkimat tabletinde geçen Udusana adlı kadın Atossa olabilir, ancak bu eşleştirme kesin değildir.

M. Brosius, Women in Ancient Persia, 559-331 BC, 1996; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Yunan hikâyelerinde kraliçe

Geç dönem efsanesi

Herodotos'un anlattığına göre Yunan hekim Demokedes, onun göğsündeki bir şişi iyileştirdi ve karşılığında Dareios'u Yunanistan'a saldırmaya teşvik etmesini istedi; bu, bir savaşı yatak odası üzerinden açıklamak için kurgulanmış bir hikâyedir. Aiskhylos'un MÖ 472'de Atina'da sahnelenen Persler adlı oyunu, Kserkses'in annesini Susa'da Salamis'ten haber beklerken gösterir, ancak oyunda adı hiç geçmez. Hristiyan yazar Tatianus'un aktardığına göre Yunan yazar Hellanikos onu mektup yazan ilk kişi olarak tanıtmıştır.

Herodotus 3.133-134; Aeschylus, Persians; Tatian, Oration to the Greeks