Ansiklopedi › Yerler

Susa

Dareios'un kraliyet merkezi olarak yeniden kurduğu eski Elam kenti, Elam ovası, yaklaşık MÖ 520'den itibaren

Oyunda: Bölüm 5: Ferman, Bölüm 6: Tekne Köprüsü, Bölüm 7: Sardes Yanıyor, Bölüm 8: Marathon Koyu

Susa, aşağı Elam ovasında yer alıyordu ve Persler gelmeden önce binlerce yıl boyunca bölgenin başlıca kentlerinden biri olmuştu. Dareios burayı bir kraliyet ikametgâhı yaptı; imparatorluğun dört bir yanından getirilen malzemeler ve zanaatkârlarla bir saray ve büyük bir sütunlu salon inşa ettirdi. Yunan yazarlar Susa'yı, Sardes'ten gelen Kral Yolu'nun sona erdiği Kral'ın kenti olarak tanırdı.

Oyunda: Oyun, Susa'yı Elam'ın başkenti olarak sunar; Dareios sarayını ve Apadana'sını burada, Kral Yolu'nun sonunda inşa eder. Susa, Anşan'la birlikte Elam'ın başlıca kentlerinden biriydi, tek başkenti değildi; yapım çalışmaları da muhtemelen 521'den biraz sonra başlamıştı.

Perslerden önceki bir Elam kenti

Belgelerde

Kazılar Susa'da yaklaşık 4000'den beri yerleşim olduğunu gösteriyor; kent uzun dönemler boyunca Elam'ın önde gelen kentlerinden biriydi ve bu rolü dağlık bölgedeki Anşan ile paylaşıyordu. Asur kralı Asurbanipal kenti yaklaşık 646'da yağmaladı ve bu yıkımla kendi yazıtlarında övündü. Kent büyük olasılıkla Kyros'un zamanında yeniden iskân edilmişti, ancak bu döneme ait kalıntılar azdır ve Pers egemenliğine geçerken herhangi bir kuşatma kaydedilmemiştir.

D. T. Potts, The Archaeology of Elam, 1999

Dareios'un kuruluş fermanı

Belgelerde

DSf fermanında Dareios, ustalarının sağlam zemine ulaşana dek kazdığını ve sarayı yükseltmeden önce çukuru çakılla doldurduğunu söyler. Malzemelerin nereden geldiğini de sıralar: sedir Lübnan'dan, altın Sardes ve Baktriya'dan, gümüş ve abanoz Mısır'dan, fildişi Kuş ve Hindistan'dan. Taşı İonlar ve Sardesliler yonttu, altını Medler ve Mısırlılar işledi, tuğlaları da Babilliler yaptı. Behistun yazıtı, Dareios'un 522 ile yaklaşık 519 arasında Elam'da üç isyanı bastırdığını kaydeder.

DSf; DB

Sırlı tuğla ve Apadana

Belgelerde

1880'lerden itibaren Fransız kazıcılar sarayı ve üç yanında revaklar bulunan, otuz altı taş sütunlu kare bir salon olan Apadana'yı gün ışığına çıkardı. Duvarlar mızraklı ve yaylı muhafızları, aslanları ve kanatlı yaratıkları gösteren, kalıpla biçimlendirilmiş sırlı tuğlalarla kaplıydı; panoların çoğu bugün Louvre'dadır. Daha sonraki bir yazıt, salonun I. Artakserkses döneminde yandığını ve II. Artakserkses tarafından yeniden inşa edildiğini söyler.

J. Perrot (ed.), The Palace of Darius at Susa, 2013

Kral Yolu'nun sonu

Antik anlatı

Herodotos, Sardes'ten Susa'ya uzanan ve boyunca kraliyet menzilleri bulunan yolu anlatır ve uzunluğunu yaklaşık 450 parasang, yani yaya olarak üç ay kadar hesaplar. Kıyıdaki Efes'ten Sardes'e çıkan kesim için üç gün daha ekler. Ayrıca Susa'nın Kral'ın hazinelerini barındırdığı iddiasını Aristagoras'ın ağzından aktarır.

Herodotus 5.49; Herodotus 5.52-54

Başkent mi, birkaç merkezden biri mi

Tartışmalı

Yunan yazarlar Susa'yı Pers krallarının başlıca kenti saydılar ve Aiskhylos Persler adlı oyununu orada geçirdi. Ksenophon, sarayın mevsimlere göre Babil, Susa ve Ekbatana arasında yer değiştirdiğini söyler. Tarihçiler Kral'ın Persepolis de dâhil birçok kraliyet ikametgâhı arasında dolaştığı konusunda hemfikirdir, ancak bu döngünün ne kadar düzenli olduğu ve Susa'nın diğerlerinden ne ölçüde üstün tutulduğu tartışmalıdır.

Xenophon, Cyropaedia 8.6.22; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002