Ansiklopedi › Halk

Büyük Dareios

Pers İmparatorluğu'nun kralı, Hystaspes'in oğlu, MÖ 522-486 arasında hüküm sürdü

Oyunda: Bölüm 1: Kurucunun Mezarı, Bölüm 2: Mızrak Taşıyıcı, Bölüm 3: Yalan, Bölüm 4: Teras, Bölüm 5: Ferman, Bölüm 6: Tekne Köprüsü, Bölüm 7: Sardes Yanıyor, Bölüm 8: Marathon Koyu, Bölüm 9: Kanal, Mykale

I. Dareios, MÖ 522'den MÖ 486'ya kadar Pers İmparatorluğu'nu yönetti. Kyros'un doğrudan soyundan gelmeyen bir Pers soylusu olarak Kambyses'in ölümünden sonra tahtı ele geçirdi, bir yıl süren isyanları bastırdı ve imparatorluğa, yaklaşık iki yüzyıl boyunca koruyacağı haraç düzeninin, inşa programının ve kraliyet ideolojisinin büyük bölümünü kazandırdı. Herodotos, onun daha önce Mısır'da Kambyses'in mızrak taşıyıcısı olarak hizmet ettiğini söyler.

Oyunda: Oyunun kroniği imparatorluğu satraplıklara bölme işini Dareios'a mal eder. Satraplar Kyros ve Kambyses döneminde de yönetimdeydi; Dareios sistemi yaratmaktan çok haraçlarını yeniden düzenledi.

Kendi sözleriyle tahta çıkış

Belgelerde

Behistun yazıtında Dareios, Gaumata adlı bir magosun, Kambyses'in gizlice öldürdüğü Kyros oğlu Bardiya olduğunu ileri sürerek krallığı ele geçirdiğini ve ardından Kambyses'in öldüğünü söyler. Dareios, adlarını verdiği altı Pers soylusuyla birlikte MÖ 522 sonbaharında Medya'daki bir kalede Gaumata'yı öldürdü. Ardından tek bir yıl içinde, Persis ve Elam'dan Babilonya'ya, Medya'ya ve doğuya uzanan ülkelerde on dokuz savaş verdiğini ve dokuz asi kralı ele geçirdiğini ileri sürer.

DB §§10-13, 52, 68

Gaspçı mı, düzeni yeniden kuran mı

Tartışmalı

Pek çok tarihçi Behistun anlatısından kuşku duyar. Dareios'un babası Hystaspes hâlâ hayattaydı ve Dareios'un hükümranlık hakkı ortak bir ataya, Akhaimenes'e dayanıyordu; bazı bilim insanları Dareios'un, ailesini Kyros'un ailesine bağlamak için bu atayı öne çıkardığını düşünür. Öldürdüğü adam gerçek Bardiya olabilir; sahtekâr hikâyesi de bir darbeyi meşrulaştırmaya yaramış olabilir. Herodotos da benzer bir hikâye anlatır; bu hikâye muhtemelen Dareios'un anlatısını tekrarlayan Pers kaynaklardan alınmıştır.

P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002; Herodotus 3.61-79

Persepolis ve Susa'yı İmar Eden

Belgelerde

Dareios, MÖ 518 dolaylarında Persepolis'teki taş terasa başladı ve Susa'da bir saray yaptırdı. Sarayın kuruluş fermanı, imparatorluğun dört bir yanından getirilen malzemeleri ve zanaatkârları sıralar. Persepolis'te bulunan ve MÖ 509-493 yıllarına tarihlenen Elamca Sur Tabletleri, işçilere ve kraliyet yollarındaki yolculara verilen erzakı ve pek çok tanrıya sunulan adakları kaydeder. Dareios, Nakş-ı Rüstem'de kayaya oyulmuş ve krallığını anlatan bir yazıt taşıyan bir mezara gömüldü.

DSf; Persepolis Fortification tablets; DNa

Haraç ve satraplıklar

Tartışmalı

Herodotos'a göre Dareios imparatorluğu, her biri belirli bir haraç ödeyen yirmi eyalete böldü ve Persler bu yüzden ona "dükkâncı" dediler. Tarihçiler, haracı daha düzenli bir temele oturttuğunu kabul eder. Ancak satraplar Kyros ve Kambyses döneminde de zaten yönetimdeydi; Dareios'un kendi tebaa ülkeleri listeleri ise (Behistun'da 23 ülke) Herodotos'un yirmi eyaletiyle örtüşmez.

Herodotus 3.89-97; DB §6

İmparatorluğun ötesindeki savaşlar

Antik anlatı

Herodotos'a göre Dareios MÖ 513 dolaylarında Samoslu Mandrokles'in kurduğu bir tekne köprüsüyle Bosporos'u geçti ve önünden çekilen İskitlere karşı bir orduyu İstros'un ötesine götürdü. Daha sonra MÖ 499-494 yıllarındaki İon isyanıyla uğraştı ve Datis ile genç Artaphernes'i Eretria ve Atina üzerine gönderdi; bu kuvvet MÖ 490'da Marathon'da yenildi. MÖ 486'da, yeni bir sefere hazırlanırken ve Mısır ayaklanmışken öldü.

Herodotus 4.83-142; 6.94-117; 7.1-4