Ansiklopedi › Halk

Kambyses

Kyros'un oğlu, MÖ 530-522 arası Pers kralı ve Mısır'ın fatihi

Oyunda: Bölüm 2: Mızrak Taşıyıcı, Bölüm 3: Yalan, Bölüm 5: Ferman

Büyük Kyros'un oğlu Kambyses, MÖ 530-522 yılları arasında Pers kralıydı. MÖ 525'te Mısır'ı imparatorluğa kattı ve orayı firavun olarak yönetti; böylece Yakın Doğu'nun en eski krallıklarından biri Pers egemenliğine girdi. Yunan geleneği onu deli bir tiran olarak hatırladı; Mısır yazıtları ve Dareios'un kendi kaydı ise farklı hikâyeler anlatır.

Oyunda: Memfis bölümü, onun fethinin yılı olan MÖ 525'te geçer. Kronik notundaki, bir gaspçıyla yüzleşmek için yurda dönüşü anlatımı Herodotos'u izler; Dareios'un yazıtı ise yalnızca magosun iktidarı ele geçirmesinden sonra öldüğünü söyler.

Kyros'un Varisi

Belgelerde

Kyros Silindiri, Kambyses'i Kyros'un oğlu olarak anar ve tanrı Marduk'tan onu babasıyla birlikte kutsamasını diler. Nabonidus Kroniği, MÖ 539'da Babil'in alınmasından sonra Kyros oğlu Kambyses'in Yeni Yıl bayramında Nabu tapınağındaki bir ayine katıldığını kaydeder. Babil tabletlerinde, Kyros henüz hüküm sürerken kısa bir süre Babil kralı olarak onun adıyla tarih atılır; MÖ 530'da da babasının yerine geçti.

Cyrus Cylinder; Nabonidus Chronicle

Mısır'ın fethi

Antik anlatı

Herodotos'a göre Kambyses, firavun Amasis'in yanından kaçan paralı subay Halikarnassoslu Phanes'in ve Mısır'a uzanan çölde su sağlayan bir Arap kralının yardımıyla Mısır üzerine yürüdü. Amasis istiladan önce öldü; oğlu III. Psamtik, Perslerle Pelusion yakınlarında karşılaştı ve yenildi. Memfis teslim olana dek kuşatıldı; Herodotos, Psamtik'in daha sonra isyan tertiplediği için öldürüldüğünü de ekler.

Herodotus 3.4-15

Mısır Firavunu

Belgelerde

Saisli bir donanma komutanı ve hekim olan Udjahorresnet'in heykelindeki yazıta göre Kambyses, Mesutira adında bir firavun taht adı almış ve Udjahorresnet'in ricası üzerine yabancı askerleri Neith tapınağından çıkararak tapınağın ayinlerini yeniden başlatmıştır. Sakkara'daki Serapeum'dan çıkan bir stel, onun altıncı saltanat yılında bir Apis boğasının kralın armağan ettiği bir lahit içinde gömüldüğünü gösterir. Bu kaynaklar onu tanrılara saygı gösteren bir firavun olarak tanıtır.

Statue of Udjahorresnet; Apis stela from the Serapeum, Saqqara

Kambyses'in deliliği

Tartışmalı

Herodotos, Kambyses'i deli olarak niteler; Apis boğasını bıçakladığını, Mısır tanrılarıyla alay ettiğini, kardeşini ve kız kardeşi olan karısını öldürdüğünü söyler. Onun döneminde bir Apis'in kraliyet törenleriyle gömülmesi bıçaklama hikâyesiyle pek bağdaşmaz, ancak bilginler bunun hangi boğa ve hangi yıl olduğunu tartışır. Pek çok tarihçi bu düşmanca tablonun, tapınak gelirlerinde yaptığı ve daha sonraki bir Demotik metinde kaydedilen kesintilere öfkelenen Mısırlı rahiplerden ve Dareios'un işine gelen Pers anlatılarından kaynaklandığını düşünür.

Herodotus 3.27-38; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

MÖ 522'deki ölümü

Tartışmalı

Herodotos'a göre bir gaspçının haberi Kambyses'e Suriye'deyken ulaştı. Kambyses atına atlarken kendi kılıcıyla uyluğunu yaraladı ve Ekbatana adlı bir kasabada öldü. Dareios'un Behistun yazıtı da Herodotos gibi Kambyses'in kardeşi Bardiya'yı gizlice öldürttüğünü ve ardından Gaumata adlı bir magosun tahtı ele geçirdiğini söyler. Ancak Kambyses için yalnızca kendi ölümüyle öldüğünü belirtir. Bu ifadenin ne anlama geldiği ve gaspçının aslında Bardiya olup olmadığı akademisyenler arasında tartışılmaktadır.

Herodotus 3.61-66; DB §10-11