Ansiklopedi › Binalar

Apis'in Gömülmesi

Sakkara'da kutsal Apis boğalarının kayaya oyulmuş mezar galerileri, Mısır; MÖ 524 tarihli defin

Oyunda: Bölüm 2: Mızrak Taşıyıcı

Apis, Memfis'te bakılan ve tanrı Ptah'ın habercisi olarak onurlandırılan canlı bir boğaydı. Öldüğünde mumyalanır ve Sakkara'da çöl kenarına oyulmuş, Ptolemaioslar döneminden beri Serapeum olarak bilinen galerilerde taş bir lahde konurdu. MÖ 524'te Kambyses döneminde bir Apis gömüldü; bu defne ilişkin Mısır kaydı, Pers kralının tanrıyı öldürdüğüne dair Yunan hikâyesini şüpheli kılar.

Oyunda: Mezar odası kireçtaşı, Elephantine graniti ve kızaklar ile merdaneler için kereste kullanılarak aşama aşama yükseltilir. Gerçekte her lahit, parçalardan oluşan bir set değil, ayrı bir kapağı olan tek bir granit sandıktı.

Memfis'te canlı bir tanrı

Antik anlatı

Herodotos'a göre Apis, bir daha doğuramayacak bir inekten doğan bir buzağıydı. Rahiplerin onu işaretlerinden tanıdığını söyler: kara bir post, alnında beyaz bir leke, sırtında kartala benzer bir şekil, kuyruğunda çift kıllar ve dilinin altında bok böceği biçiminde bir işaret. Ortaya çıkışı Mısır'da halk şölenlerini başlatırdı; Herodotos, Yunanlıların ona Epaphos dediğini de belirtir.

Herodotus 3.27-28

Sakkara'daki galeriler

Belgelerde

Auguste Mariette mahzenleri 1850 ve 1851'de gün ışığına çıkardı. Daha eski olan Küçük Mahzenler II. Ramses dönemine uzanırken, Büyük Mahzenlere 7. yüzyılda I. Psamtik döneminde başlandı. Uzun koridorlar yan odalara açılır; bunların çoğunda granitten ve başka sert taşlardan yapılmış, tonlarca ağırlıkta lahitler bulunur. Rahiplerin ve ziyaretçilerin bıraktığı yüzlerce stel, definleri ve tarihleri kaydeder.

A. Mariette, Le Sérapéum de Memphis, 1857

Kambyses döneminde MÖ 524 yılında yapılan defin

Belgelerde

Mezar dehlizlerinden çıkan bir stel, Kambyses'in 6. yılında, yani MÖ 524'te bir Apis'in gömülmesini kaydeder ve kralı bir firavun olarak boğanın önünde diz çökmüş hâlde gösterir. Granit bir lahitte, onu tanrı için yaptıranın Kambyses olduğunu belirten bir yazıt bulunur. Bu metinler Pers hükümdarını gerekli ayinleri yerine getiren dindar bir Mısır kralı olarak sunar.

G. Posener, La première domination perse en Égypte, 1936

Herodotos ve yaralı boğa

Antik anlatı

Herodotos'a göre Etiyopyalılara karşı başarısız bir seferden dönen Kambyses, Memfis'i yeni bir Apis'i kutlarken bulmuş ve bunu yenilgisiyle alay edilmesi olarak görmüş. Anlattığına göre kral rahipleri kırbaçlatmış, boğayı da uyluğundan bıçaklamış; boğa giderek zayıflayıp ölmüş ve rahipler tarafından gizlice gömülmüş. Aktardığına göre Mısırlılar, Kambyses'i bu suçun çıldırttığını söylemiş.

Herodotus 3.27-30

İki anlatıyı bağdaştırmak

Tartışmalı

Tarihçilerin çoğu, stel ile lahdin öldürme iddiasıyla çeliştiğini düşünür, zira MÖ 524'teki boğa kraliyet onurlarıyla gömülmüştür. Bazıları yaralanan boğanın onun ardılı olduğunu ileri sürmüştür; ancak Kambyses döneminde doğan o Apis, Dareios'un 4. yılına, yani MÖ 518'e dek yaşamıştır. Pek çoğu bu hikâyeyi, belki de Kambyses'in daha geç bir Demotik metinde kaydedilen tapınak gelirlerini kısmasıyla keskinleşmiş, düşmanca bir rahip belleği olarak görür.

P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002