Ansiklopedi › Yerler

Elephantine

Mısır'da, Nil'in Birinci Çağlayanı'nda bir ada kenti ve garnizon, MÖ 6.-5. yüzyıllar

Oyunda: Bölüm 2: Mızrak Taşıyıcı, Bölüm 3: Yalan

Elephantine, Nil'in Birinci Çağlayanı'nda, bugünkü Asuan'ın karşısında, Mısır ile Nubya'nın buluştuğu yerde bir adadır. Bir sınır kasabası, bir tapınak merkezi ve güneyden gelen mallar için bir ticaret noktasıydı. Pers egemenliği altında burada Yahudi ve Arami askerlerden oluşan bir garnizon bulunuyordu; bu askerlerin Aramice belgeleri, imparatorluğun herhangi bir yerindeki gündelik yaşama en yakından bakışlardan birini sunar.

Oyunda: Oyun, Elephantine'i bir ticaret ortağı, yani Elephantine taşçıları olarak adlandırır. Tarihte granit ocakları çoğunlukla doğu kıyısında, Syene yakınındaydı; Persler döneminde ada daha çok bir garnizon karakolu olarak biliniyordu.

Katarakt kıyısında bir sınır adası

Belgelerde

Kazılar, Mısırlıların Abu, Aramice metinlerin ise Yeb dediği adanın Persler gelmeden önce iki bin yılı aşkın süredir iskân edildiğini gösteriyor. Adada çağlayanın koç başlı tanrısı Hnum'un ve tanrıça Satet'in tapınakları vardı. Konumu onu Mısır'ın güney kapısı yapıyordu; nehir trafiği, fildişi ve Nubya'dan gelen diğer mallar buradan kuzeye geçerdi.

German Archaeological Institute, Elephantine excavation reports

Nehrin karşı yakasından granit

Belgelerde

Katarakt bölgesinin kırmızı ve gri graniti, Elephantine'in kendisinde değil, esas olarak doğu kıyısında, bugünkü Asvan olan Syene çevresinde çıkarılıyordu. Mısır hükümdarları eski çağlardan beri dikilitaşlar, heykeller ve tapınakçıklar için bu ocaklardan taş aldı; yarım kalmış bir dikilitaş hâlâ ocak çukurlarından birinde yatmaktadır. Elephantine, Mısır'ın en güneydeki eyaletinin başlıca kasabasıydı; dolayısıyla ocaklar onun bölgesi içinde kalıyordu.

R. Klemm and D. Klemm, Stones and Quarries in Ancient Egypt, 2008

Garnizon ve belgeleri

Belgelerde

Adada bulunan Aramice papirüsler ve ostrakalar, Yahudilerden ve Aramilerden oluşan bir garnizonu ve yakındaki Syene'de bulunan bağlantılı bir garnizonu kayda geçirir. Askerler Pers, Babil ve başka adlar taşıyan komutanların emrinde birliklere ayrılmıştı ve onlara Kral'ın ambarlarından erzak ve gümüş olarak ödeme yapılıyordu. Belgeler arasında sözleşmeler, mektuplar, hesaplar ve YHW tanrısının bir tapınağıyla ilgili yazılar vardır. Çoğu MÖ 479'dan sonraya tarihlenir; dolayısıyla garnizonu Dareios'un haleflerinin döneminde gösterir.

B. Porten and A. Yardeni, Textbook of Aramaic Documents from Ancient Egypt, 1986-1999

Herodotos'un duydukları

Antik anlatı

Herodotos, Nil boyunca Elephantine'e kadar bizzat yolculuk ettiğini söyler. Mısır krallarının orada Etiyopyalılara karşı bir garnizon tuttuğunu, Perslerin de kendi zamanında hâlâ aynısını yaptığını aktarır. Ayrıca Kambyses'in, Etiyopya seferinden önce Etiyopya dilini bilen Balıkyiyenlerden bazılarını Elephantine'den getirtip casus olarak güneye gönderdiğini anlatır.

Herodotus 2.29-30; Herodotus 3.19

Kambyses ve tapınaklar

Tartışmalı

Elephantine Yahudilerinin MÖ 407'de yazdığı bir dilekçe, tapınaklarının Kambyses Mısır'a girmeden önce de var olduğunu ve Kambyses'in Mısır tanrılarının tapınaklarını yıkarken onu esirgediğini belirtir. Dilekçe sahiplerinin Pers lütfunu vurgulamak için nedenleri vardı; Kambyses'in saltanatına ait Apis'in gömülmesi ve Udjahorresnet heykeli gibi Mısır kanıtları ise Mısır kültleriyle iş birliği yapan bir kralı işaret eder. Tarihçiler Yahudi askerlerin buraya ilk ne zaman ve neden geldiğini de hâlâ tartışmaktadır.

TAD A4.7; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002