Ansiklopedi › Binalar

Kireçtaşı Ocağı

Ahameniş saraylarına ve mezarlarına taş sağlayan ocaklar, yaklaşık MÖ 550-480

Pasargadai, Persepolis ve Susa'daki büyük Pers inşa faaliyetleri muazzam miktarda kesme taş gerektiriyordu; bunun büyük kısmı çevre bölgedeki tepelerden çıkarılan kireçtaşıydı. Taş ocakçılığı imparatorluğun dört bir yanından gelen usta taşçılara dayanıyordu. Alet izleri, yarım kalmış bloklar ve terk edilmiş ocak yüzleri gibi kalıntılar, Kralın ustalarının nasıl çalıştığını hâlâ gözler önüne serer.

Oyunda: Oyundaki ocak kireçtaşı blokları keser ve kayalık tepelere bitişik olmalıdır; bu, taşı tepe çıkıntılarından kesen gerçek Ahameniş uygulamasıyla örtüşür. Yine de tarihi basitleştirir: gerçek taş ocakları inşaat alanından kilometrelerce uzakta olabiliyordu.

İlk Pers başkenti için taş

Belgelerde

Kyros döneminde başlanan Pasargadai yapıları özenle yontulmuş kireçtaşından yükseltildi. Bazı saraylarda açık renkli taş, karşıtlık için koyu renkli taşın yanına yerleştirildi. Araştırmacılar açık renkli kireçtaşının büyük bölümünün kaynağını, alanın güneybatısındaki Sivand yakınlarında bulunan ocaklara kadar izledi. Bloklarda hâlâ dişli keski izleri ve bir zamanlar onları birbirine bağlayan metal kenetlerin yuvaları görülür.

D. Stronach, Pasargadae, 1978

Pasargadai'de taşı kim yonttu

Tartışmalı

Pasargadai'de kullanılan teknikler, dişli keski, özenle oturtulmuş derzler ve kırlangıçkuyruğu kenetler dâhil olmak üzere, Batı Anadolu'nun İon ve Lidya taşçılığıyla örtüşür. Kyros bu toprakları 540'lı yıllarda fethetmişti ve birçok tarihçi oradan gelen taşçıların Pasargadai'de çalıştığı sonucuna varır. Kaç kişinin geldiği, zorla mı yoksa ücret karşılığı mı çalıştırıldıkları ve yerel ustalığın ne kadar katkı sağladığı hâlâ tartışılmaktadır.

C. Nylander, Ionians in Pasargadae, 1970

Dareios'un Susa fermanı

Belgelerde

Dareios, Susa'daki sarayın temel fermanında malzemelerinin nereden geldiğini sıraladı. Taş sütunların Elam'daki Abiraduş adlı bir köyden getirildiğini, taşı işleyen yontucuların ise İonlar ve Sardesliler olduğunu söyler. Metin, taşın bir eyalet içinde, zanaatkârlarınsa imparatorluk boyunca dolaştığını gösterir.

DSf

Persepolis'teki taş ocakları

Belgelerde

Persepolis'teki teras bir dağın eteğine yaslanarak inşa edilmiş ve çevredeki tepelerden kesilen gri kireçtaşıyla kaplanmıştır; bu tepelerde ocak yüzeyleri ve yarım kalmış bloklar hâlâ durmaktadır. Persepolis Tahkimat tabletleri, zanaatkârlar da dâhil olmak üzere büyük işçi gruplarına verilen tayınları kaydeder. Bu kayıtlar, bu tür projelerin ardındaki devlet örgütlü emeğin ölçeğini gözler önüne serer.

E. F. Schmidt, Persepolis I, 1953; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Pers Mısır'ında taş ocakçılığı

Belgelerde

Mısır'ın Doğu Çölü'ndeki Vadi Hammamat'ta, Atiyawahy adlı bir Pers memurunun bıraktığı hiyeroglif yazıtlar Kambyses, Dareios ve Kserkses dönemlerine tarihlenir. Bu yazıtlar onun oradaki eski taş ocaklarını ziyaret ettiğini kanıtlar. Çıkarılan taş kireçtaşı değil, koyu renkli bir grovaktı. Metinler, Pers yönetiminin Mısır taş ocakçılığını kendi memurları eliyle sürdürdüğünü gösterir.

G. Posener, La première domination perse en Égypte, 1936