Ansiklopedi › Halk

Büyük Kyros

Anşan Kralı ve Pers İmparatorluğu'nun kurucusu, hüküm süresi yaklaşık MÖ 559-530

Oyunda: Bölüm 1: Kurucunun Mezarı, Bölüm 2: Mızrak Taşıyıcı, Bölüm 4: Teras, Mykale

Persis'teki Anşan'ın kralı II. Kyros, MÖ 550 dolaylarında Med kralını tahttan indirdi, ardından Lidya'yı ve batı Küçük Asya'daki Yunan kentlerini fethetti, MÖ 539'da da Babil'i aldı. Bu fetihler Persleri, Yakındoğu'nun o güne dek gördüğü en büyük imparatorluğun hükümdarları yaptı. Pasargadai'yi kurdu, MÖ 530'da öldü; taş mezarı hâlâ orada durmaktadır.

Oyunda: Pasargadai bölümü, Kyros'un öldüğü yıl olan MÖ 530'da geçer. Oyundaki Kyros'un Dareios'a görev verdiği sahne kurgulanmıştır; Herodotos (1.209) yalnızca Kyros'un genç Dareios'un Asya'ya ve Avrupa'ya hükmedeceğini rüyasında gördüğünü söyler.

Anşan Kralı

Belgelerde

Babil'de onun için yazılan kil silindirde Kyros kendisini, hepsi Anşan kralı olan Kambyses'in oğlu, Kyros'un torunu ve Teispes'in soyundan biri olarak tanıtır. Anşan, Persis'in yaylalarındaki bir kent ve bölgenin eski Elamca adıydı. Nabonidus Kroniği, Med kralı Astyages'in ordusunun ayaklanıp onu Kyros'a teslim ettiğini kaydeder. Kyros ardından Ekbatana'yı aldı ve MÖ 550 dolaylarında kentin gümüşünü ve altınını Anşan'a taşıdı.

Cyrus Cylinder; Nabonidus Chronicle (ABC 7)

Kroisos, Sardes ve İon kentleri

Antik anlatı

Herodotos'un anlattığına göre Lidyalı Kroisos, Kyros'a saldırmak için Halys ırmağını geçti ve Pteria'da sonuçsuz bir savaşa tutuştu. Kyros da ardından onu ülkesine kadar izledi, Sardes'i kuşattı ve ele geçirdi. Kyros'un komutanları, önce Mazares, ardından Medli Harpagos, İonia ve Karya'daki Yunan kentlerini boyunduruk altına aldılar. Tarih kesin değildir: MÖ 547 yılına ait bir Babil kroniği kaydının bir zamanlar Lidya'yı andığı düşünülüyordu, ancak buradaki ad hasarlıdır.

Herodotus 1.75-91, 1.141-176

Babil'in alınışı

Belgelerde

Nabonidus Kroniği, MÖ 539'da Opis'te bir muharebe yapıldığını ve Sippar'ın savaşsız alındığını kaydeder. İki gün sonra Kyros'un ordusu Ugbaru komutasında Babil'e girmiş, Kyros'un kendisi de yaklaşık iki hafta sonra gelmiştir. Babilli kâtiplerce yazılan Kyros Silindiri, Marduk'un onu ihmalkâr bir kralın yerine seçtiğini ve onun tanrıları ve yerinden edilmiş halkları yurtlarına geri gönderdiğini söyler. Bu, eski Mezopotamya üslubunda bir kraliyet propagandasıdır, bir haklar beyannamesi değildir.

Nabonidus Chronicle (ABC 7); Cyrus Cylinder

Kyros'un ölümü

Tartışmalı

Babil belgeleri onun hükümranlığının MÖ 530'da sona erdiğini gösterir, ancak hiçbir kayıt bunun nasıl olduğunu söylemez. Herodotos onun Araks'ın ötesinde Massagetlerle savaşırken düştüğünü ve kraliçeleri Tomyris'in kesik başını kana batırdığını anlatır. Herodotos başka anlatıların da bulunduğunu kabul eder. Ktesias'a göre Derbiklerle savaşırken aldığı bir yaradan ölmüştür; Ksenophon ise onun evinde, oğullarının arasında huzur içinde öldüğünü anlatır.

Herodotus 1.201-214; Ctesias, Persica; Xenophon, Cyropaedia 8.7

Terk edilen çocuk

Geç dönem efsanesi

Herodotos'a göre Astyages, rüyalarla uyarılınca bebek torunu Kyros'un öldürülmesini buyurmuştur. Çocuğu ölüme terk etmekle görevlendirilen çoban onu bunun yerine büyütmüş ve çocuk on yaşlarındayken oyundaki krallara yaraşır tavrından tanınmıştır. Herodotos bu anlatıyı Perslerin anlattığı birkaç rivayet arasından seçtiğini söyler. Hikâye, terk edilmiş geleceğin kralı üzerine eski bir anlatı kalıbını izler; Ktesias ise Kyros'un Astyages ile herhangi bir akrabalığı olduğunu reddetmiştir.

Herodotus 1.95, 1.107-130; Ctesias, Persica