Ansiklopedi › Halk

Harpagos

Kyros'a hizmet eden ve batı Anadolu'yu fetheden Medli soylu, MÖ 550-540 dolayları

Herodotos'a göre Harpagos, Kyros'un Med kralı Astyages'i devirmesine yardım eden, ardından yeni Pers kralına komutan olarak hizmet eden bir Med soylusuydu. MÖ 540'lı yıllarda önce İonia'nın Yunan kentlerini, ardından Karya ve Likya'yı Pers egemenliği altına aldı. Onun hakkında bilinenlerin neredeyse tamamı, hikâyesini bir ihanet ve intikam öyküsü olarak anlatan Herodotos'tan gelir.

Oyunda: Oyunun kronik notu Harpagos'u Herodotos'un anlattığı gibi sunar: Astyages'e ihanet eden ve İon kentlerini toprak rampalarla ele geçiren Med. Onun adını yalnızca Herodotos verir; hiçbir Pers ya da Babil kaydı anmaz.

Öldürülmeyen çocuk

Geç dönem efsanesi

Herodotos'a göre rüyalarla uyarılan Astyages, kendi hane halkından güvendiği bir adam olan Harpagos'a yeni doğmuş Kyros'u öldürmesini emretti. Harpagos bebeği bir çobana verdi, çoban da onu öldürmek yerine büyüttü. Yıllar sonra çocuğun yaşadığı ortaya çıkınca Astyages, bir ziyafette Harpagos'a kendi oğlunun etini yedirerek onu cezalandırdı. Hikâye bir halk masalı kalıbındadır ve hiçbir Pers ya da Babil kaydıyla doğrulanamaz.

Herodotus 1.107-119

Astyages'e İhanet

Antik anlatı

Herodotos'a göre Harpagos kinini besledi ve Kyros'u isyana kışkırttı; ona bir tavşanın içine dikilmiş bir mektup gönderdi. Astyages Med ordusunun komutasını Harpagos'a verdiğinde askerlerin çoğu kaçtı ya da Kyros'un tarafına geçti. Astyages esir düştükten sonra Harpagos'un onunla alay ettiği söylenir. Yaşlı kral da Harpagos'un Medleri Perslere köle ettiğini söyleyerek karşılık verdi.

Herodotus 1.123-129

Babil kroniğinin söyledikleri

Belgelerde

Bir Babil kaydı olan Nabonidus Kroniği, Nabonidus'un altıncı yılında, yaklaşık MÖ 550'de, Astyages'in Kyros'a karşı sefere çıktığını söyler. Ardından ordusu ona karşı ayaklanmış, onu yakalayıp Kyros'a teslim etmiştir. Kyros Ekbatana'yı almış ve ganimetini Anşan'a taşımıştır. Kronik, Med ordusunun kralını terk ettiği konusunda Herodotos'la uyuşur, ancak Harpagos adını hiç anmaz.

Nabonidus Chronicle (A. K. Grayson, ABC 7)

İonia, Karya ve Likya'nın fethi

Antik anlatı

Sardes'in düşüşünden sonra Medli Mazares öldü ve kıyıdaki komutanlıkta yerine Harpagos geçti. Herodotos onun İon kentlerini surlarına toprak yığınları yığarak birer birer aldığını söyler. Phokaialılar ve Teoslular kentlerini deniz yoluyla terk ettiler, ancak Phokaialıların yarısından fazlası kısa süre sonra yurtlarına döndü. Ardından Karya'yı ve Likya'yı boyunduruk altına aldı; Likya'da Ksanthoslular ailelerini hisarlarında yakıp savaşarak öldüler.

Herodotus 1.162-176

Onun soyundan bir Likya hanedanı

Tartışmalı

Ksanthos'taki Yazıtlı Sütun yaklaşık MÖ 400 yılında dikilmiştir ve Arppaxu'nun oğlu olarak anılan Likyalı bir hükümdarı onurlandırır; Yunanca dizelerde bu ad Harpagos olarak geçer. Pek çok tarihçi, Ksanthos'un yönetici hanedanının fatihin soyundan geldiğini ve bu adın ailede yeniden kullanıldığını düşünür. Başkaları ise böyle bir bağdan kuşku duyar. Herodotos, MÖ 494 civarında Histiaios'u ele geçiren Harpagos'u bir Pers olarak tanıtır; bu kişi büyük olasılıkla başka biriydi.

Inscribed Pillar of Xanthus (TL 44); Herodotus 6.28; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002