Ansiklopedi › Yerler

Ekbatana

Med başkenti ve yaklaşık MÖ 550'den itibaren Pers kraliyet ikametgâhı, bugünkü Hemedan

Oyunda: Bölüm 1: Kurucunun Mezarı, Bölüm 3: Yalan

Eski Farsçada Hagmatana adıyla bilinen Ekbatana, Zagros yaylalarında, bugünkü Hemedan'ın bulunduğu yerde Medlerin başlıca kentiydi. Kyros burayı MÖ 550 dolaylarında Astyages'ten aldı ve kent, imparatorluğun kraliyet merkezlerinden biri olarak kaldı. Dareios, Med asisi Fravartiş'i 521'de burada idam ettirdi; böylece kent hem Pers yükselişinin hem de onu izleyen bunalımın tam ortasında yer aldı.

Oyunda: Ekbatana oyunun bölümlerinden biri değildir; kronik onu, Behistun yazıtının kaydettiği gibi Fravartiş'in idam edildiği Med başkenti olarak anar. Yedi sur yalnızca Herodotos'ta geçer.

Herodotos'ta Deiokes'in kenti

Antik anlatı

Herodotos'a göre Med kralı Deiokes, Ekbatana'yı bir tepe üzerine kurmuş ve yedi iç içe surla çevirmişti. Onun anlatısında her halkanın mazgalları ayrı bir renge boyanmıştı; en içteki ikisi gümüş ve altınla kaplıydı, merkezde de kralın sarayı ve hazineleri bulunuyordu. Hiçbir kazı bu planı doğrulamamıştır. Pek çok tarihçi bunu bir ölçüm kaydından çok, bir Doğu başkentinin Yunan gözündeki tasviri olarak okur.

Herodotus 1.96-99

Kyros tarafından ele geçirildi

Belgelerde

Bir Babil kaydı olan Nabonidus Kroniği'ne göre Astyages, Anşan Kralı Kyros'un üzerine yürüdü; ancak kendi ordusu ayaklanıp onu Kyros'a teslim etti. Kyros ardından kraliyet kenti Ekbatana'ya gitti ve gümüş, altın ve başka malları Anşan'a taşıdı. Bu kayıt Nabonidus'un altıncı yılına, yaklaşık 550'ye düşer ve kentin düşüşüne dair neredeyse çağdaş tek belgedir.

Nabonidus Chronicle (ABC 7), col. II

Fravartiş'in sonu

Belgelerde

Behistun yazıtında Dareios, Kyaksares'in soyundan geldiğini öne sürerek Med tahtında hak iddia eden Fravartiş'in yenilgisinden sonra kaçtığını ve Raga'da yakalandığını anlatır. Dareios onun burnunu, kulaklarını ve dilini kestirmiş, bir gözünü oydurmuş ve onu bütün halkın görebileceği şekilde saray kapısında zincire vurulu tutmuştur. Ardından onu Ekbatana'da kazığa oturtmuş, önde gelen yandaşlarını da orada, kalenin içinde astırmıştır.

DB §§24, 31-32

Pers krallarının bir ikametgâhı

Antik anlatı

Ksenophon, Kyros'un idealize edilmiş yaşam öyküsünde, kralın yazın iki ayını Ekbatana'da, baharın üç ayını Susa'da, kışın yedi ayını da Babil'de geçirdiğini söyler; çünkü yayladaki bu kent sıcakta serin kalırdı. Daha sonra yazılan Ezra Kitabı, Kyros'un Kudüs tapınağıyla ilgili buyruğunu kaydeden bir tomarın Medya'daki Ekbatana kalesinde bulunduğunu aktarır. Her iki kaynak da kenti, Med krallarından sonra bir kraliyet merkezi olarak hatırlar.

Xenophon, Cyropaedia 8.6.22; Ezra 6:2

Hemedan'ın altında yatanlar

Tartışmalı

Hemedan'daki Tepe Hegmataneh kazıları, birçok araştırmacının bugün Ahamenişler sonrasına tarihlediği, ızgara planlı kerpiç yapılar ortaya çıkardı; Med ve erken Pers katmanları ise modern kentin altında yatıyor. Tarihçiler Med krallığının ne denli büyük ve merkezî olduğunu da tartışıyor, zira onun büyük bir imparatorluk olarak tasviri ağırlıkla Herodotos'a dayanıyor. Hemedan'dan geldiği söylenen, Ariaramnes ve Arsames adlarını taşıyan altın tabletlerin sahte ya da daha geç döneme ait olduğundan şüpheleniliyor.

H. Sancisi-Weerdenburg, Was there ever a Median empire?, 1988