Ansiklopedi › Halklar

Medler

Zagros'un İranca konuşan halkı, merkezi Ekbatana, MÖ 9.-5. yüzyıllar

Oyunda: Bölüm 1: Kurucunun Mezarı, Bölüm 3: Yalan

Medler, başkentleri Ekbatana olan, orta Zagros bölgesinde yaşayan ve İrani bir dil konuşan bir halktı. Kralları 612'de Asur'un yıkılmasına katkıda bulundu. Herodotos'a göre Med kralları, Kyros'un yaklaşık 550'de Astyages'i tahttan indirmesine dek Persler üzerinde hüküm sürdü. Ahamenişler döneminde Medler imparatorluğun en yakın ortakları olarak kaldılar; öyle ki Yunanlılar Persleri çoğu zaman 'Medler' diye anardı.

Oyunda: Oyun, Medleri yün ve kereste ticareti yapan çobanlar, toplama askerler ve Bagastana'da Fravartiş'in asileri olarak gösterir. Ticaret basitleştirilmiştir: Medya atlarıyla ünlüydü ve isyanın merkezi Behistun'un kendisi değil, Ekbatana'ydı.

Asur ve Babil kayıtlarında Medler

Belgelerde

Asur kraliyet yazıtları, MÖ 9. yüzyıldan itibaren Mada ülkesinin adını anar. Bu yazıtlar, surlarla çevrili kasabaları yöneten birçok ayrı reisi betimler; Asur kralları da onlardan haraç olarak at almakla övünürdü. Bir Babil kroniği, Yunanlıların Kyaksares dediği kral Umakiştar'ın 614'te Assur'u aldığını ve 612'de Ninova'nın ele geçirilmesinde Babilli Nabopolassar'a katıldığını kaydeder.

Assyrian royal annals; Babylonian Chronicles, Fall of Nineveh Chronicle

Bir Med krallığı mı, reisler birliği mi

Tartışmalı

Herodotos, Medlere dört kral atfeder: Deiokes, Phraortes, Kyaksares ve Astyages. Ekbatana'yı onların kurduğunu ve Yukarı Asya'ya hükmettiklerini söyler. H. Sancisi-Weerdenburg'u izleyen bazı tarihçiler, hiçbir Med kraliyet yazıtı ya da arşivi bulunmadığından kalıcı bir Med devletinin hiç var olup olmadığından kuşku duyar. Başkaları ise merkezi Ekbatana olan, güçlü ama gevşek biçimde bir arada tutulan ve âdetlerini sonradan Perslerin benimsediği bir krallığı kabul eder.

Herodotus 1.95-130; H. Sancisi-Weerdenburg, Achaemenid History III, 1988

Astyages'in düşüşü

Belgelerde

Nabonidus Kroniği, İştumegu'nun (Astyages) Kyros'a karşı yürüdüğünü, ancak kendi ordusunun ayaklanarak onu teslim ettiğini kaydeder. Ardından Kyros Ekbatana'yı aldı ve hazinesini Anşan'a taşıdı. Bu kayıt yaklaşık 550 yılına düşer. Sippar'da bulunan bir Nabonidus silindiri de Kyros'un Medleri dağıttığından ve Astyages'i esir aldığından söz eder. Herodotos ihaneti soylu Harpagos'un düzenlediğini söylerken, eseri yalnızca sonraki yazarların aktardığı alıntılardan bilinen Ktesias daha uzun bir savaş anlatır.

Nabonidus Chronicle; Sippar Cylinder of Nabonidus; Herodotus 1.123-130

Fravartiş ve 522-521 isyanı

Belgelerde

Dareios'un Behistun yazıtına göre Fravartiş adlı bir Med, Kyaksares soyundan Hşathrita olduğunu ileri sürmüş ve Medya halkı onun tarafına geçmiştir. Dareios'un komutanları onun taraftarlarıyla savaşmış, Dareios da bizzat onu Kunduru'da yenmiştir. Fravartiş Raga'ya doğru kaçmış, yakalanmış, sakat bırakılmış ve Ekbatana'da kazığa oturtulmuştur.

DB §24-32

Pers İmparatorluğu'nda ortaklar

Antik anlatı

Herodotos, Kserkses'in ordusundaki Medlerin Persler gibi donatıldığını söyler ve bu kıyafetin aslında Med kıyafeti olduğunu ekler; Thermopylai'de Spartalıların üzerine ilk gönderilenler de Medlerdi. Medler yüksek komuta mevkilerinde bulundu: Harpagos Kyros adına İonia'yı boyunduruk altına aldı, Datis ise 490 seferini yönetti. Yunanlılar Perslerden yana olmaya 'Medcilik' (medismos) derlerdi.

Herodotus 7.62, 7.210, 1.162, 6.94

Adının yanındaki amblem

Belgelerde

Medlerin bildiğimiz bir bayrağı yoktu. Oyun onları yan kulaklıklı Med keçe başlığıyla gösterir; bu, Persepolis kabartmalarında bir Med'i bir Pers'ten ayıran giysidir. Orada Medler ve Persler Apadana merdivenlerinde dönüşümlü olarak sıralanır.

Persepolis, Apadana reliefs; E. Schmidt, Persepolis I, 1953