Ansiklopedi › Yerler

Thermopylai

Orta Yunanistan'da kıyı geçidi; MÖ 480'de Kserkses burada Leonidas'ın hattını yardı

Oyunda: Bölüm 10: Sıcak Kapılar

Thermopylai, yani Sıcak Kapılar, dağlarla Malis Körfezi arasında, Tesalya'dan Orta Yunanistan'a uzanan ana kara yolu üzerinde dar bir geçitti. MÖ 480'de Sparta kralı Leonidas komutasındaki küçük bir Yunan kuvveti, Kserkses'in ordusunu üç gün süren çarpışmalarla burada durdurdu; ta ki bir dağ patikası Perslerin Yunanlıların arkasına dolanmasını sağlayana dek. Yunanlılar savaşı kaybetti, ama bu direniş savaşın en çok anlatılan hikâyelerinden biri oldu.

Oyunda: Onuncu bölüm MÖ 480 yılında burada geçer. Kronik; geçit, ılıcaları ve Phokis duvarı konusunda Herodotos'u izler. Bölümün üç günü, Kserkses'in dört gün bekledikten sonra başlayan ve Herodotos'un anlattığı üç günlük çarpışmaya karşılık gelir.

Geçit ve duvarı

Antik anlatı

Herodotos, sarp yamaçlarla deniz arasına sıkışmış ve yere adını veren ılık kaynaklara sahip bir yol tarif eder. MÖ 480'den çok önce Phokisliler, Tesalyalıların akınlarını engellemek için geçidi boydan boya kesen bir duvar örmüştü; o tarihe gelindiğinde duvar büyük ölçüde yıkıktı. Yunanlılar onu yeniden inşa edip savunma hattı yaptılar. Aynı sırada donanma yakındaki Artemision boğazını tutuyordu; böylece karadaki ve denizdeki savunma birlikte işledi.

Herodotus 7.175-177

Üç gün süren çarpışma

Antik anlatı

Herodotos'a göre Kserkses dört gün bekledi, sonra duvara önce Medleri ve Kissialıları, ardından da Hydarnes komutasındaki Ölümsüzleri saldırttı; ama hat dayandı. Malisli Efialtes Perslere Anopaia patikasını gösterdi ve Hydarnes birliklerini geceleyin bu yoldan, Phokisli muhafızların yanından geçirerek dağı aşırdı. Leonidas müttefiklerin çoğunu geri gönderdi. Kendisi Spartalılar ve Thespiaililerle, bir de Herodotos'a göre rehine olarak alıkoyduğu Thebaililerle kaldı. Son savaşanlar alçak bir tepede can verdi.

Herodotus 7.210-225

Rakamlar ve gerekçeler

Tartışmalı

Herodotos, Kserkses'in kara ordusunu 1.700.000 olarak verir; tarihçiler bu rakamı fazlasıyla abartılı bularak reddeder. Modern tahminler çok daha düşüktür, ama birbirinden epey farklıdır. Yunanlılar belki yedi bin kişiydi. Herodotos, Leonidas'ın onuru için ve bir kehanet yüzünden kaldığını söyler; pek çok tarihçi ise burada geri çekilmeyi koruyan bir artçı birlik görür. Hiçbir Pers metni bu savaştan söz etmez; Persler için muhtemelen Atina'ya yürürken zorla aşılan geçitlerden yalnızca biriydi.

Herodotus 7.60, 7.202-203, 7.220; J. F. Lazenby, The Defence of Greece, 1993

Alanın bugünkü hâli

Belgelerde

Spercheios Nehri o zamandan beri alüvyon biriktirmiş, bu yüzden kıyı artık eski yoldan birkaç kilometre uzakta kalmış ve geçit geniş bir ovaya dönüşmüştür. Spyridon Marinatos 1939'da, Herodotos'un son direnişin yeri olarak andığı Kolonos tepesinde kazı yapmış ve çok sayıda tunç ve demir ok ucu bulmuştur. Sıcak kaynaklar bugün de modern otoyolun yanı başında akmaktadır.

Excavations of S. Marinatos on Kolonos, 1939; Herodotus 7.225

Spartalıların sözleri

Geç dönem efsanesi

Savaş kısa sürede ünlü sözlerle bezendi. Herodotos'un anlattığına göre Dienekes, Pers oklarının güneşi karartacağını duyunca Yunanlıların o zaman gölgede savaşacağını söylemiştir. Silahlarını teslim etmeleri yönündeki bir Pers talebine verildiği söylenen 'gel de al' yanıtı ise yalnızca beş yüzyıldan fazla sonra yazan Plutarkhos'ta geçer. İkisi de o günün kayıtlarından çok Yunan ahlak öyküleri olarak okunmalıdır.

Herodotus 7.226; Plutarch, Sayings of the Spartans