Ansiklopedi › Yerler

Sardes

MÖ 540'larda Kyros tarafından alınan, ardından batıda Pers satrabının merkezi olan Lidya başkenti

Oyunda: Bölüm 5: Ferman, Bölüm 7: Sardes Yanıyor, Bölüm 8: Marathon Koyu, Bölüm 10: Sıcak Kapılar

Sardes, Tmolos Dağı'nın eteğinde, altın taşıyan Paktolos'un kıyısında kurulmuş Lidya krallarının başkentiydi. Kyros kenti Kroisos'tan aldıktan sonra Sardes, batıdaki başlıca Pers merkezi, satrapın makamı ve Susa'ya uzanan Kral Yolu'nun batı ucu oldu. Herodotos, kentin MÖ 498'de İonlar ve Atinalı müttefikleri tarafından yakılmasını, Persler'in Atina'yla uzun süren çekişmesinin başlangıcı sayar.

Oyunda: Sardes bölümü, İonların aşağı kenti yaktığı MÖ 498 yılında geçer ve kenti satrapın makamı ve Kral Yolu'nun batı ucu olarak sunar.

Tmolos Dağı'nın eteğinde bir kraliyet kenti

Belgelerde

1958'den bu yana süren kazılar devasa bir Lidya sur duvarını ve aşağı kentin evlerini gün ışığına çıkardı. Paktolos kıyısında, nehrin elektrumundan altının ayrıldığı, büyük olasılıkla Alyattes ya da Kroisos döneminden kalma bir arıtımevi bulunuyordu. MÖ 500'lerin ortasına ait, ok uçları ve düşmüş askerler içeren bir yıkım tabakası genellikle Pers fethiyle ilişkilendirilir. Dareios'un Behistun yazıtı, Sardes ve Lidya'nın Eski Farsça adı olan Sparda'yı kendi ülkeleri arasında sayar.

G. M. A. Hanfmann, Sardis from Prehistoric to Roman Times, 1983; A. Ramage and P. Craddock, King Croesus' Gold, 2000; E. R. M. Dusinberre, Aspects of Empire in Achaemenid Sardis, 2003; DB §6

Kyros hisarı ele geçiriyor

Antik anlatı

Herodotos'a göre Kyros, Kroisos'u şehrin dışındaki ovada yendi; kokuları Lidyalıların atlarını ürkütsün diye develeri öne yerleştirmişti. Kroisos bunun üzerine Sardes'e çekildi ve kuşatıldı. On dördüncü gün Hyroiades adlı Mardlı bir asker, akropolisin korumasız bırakılmış sarp yamacından bir savunucunun aşağı indiğini gördü ve başkalarını da aynı yoldan yukarı çıkardı.

Herodotus 1.79-84

Düşüşün tarihi

Tartışmalı

Düşüş geleneksel olarak MÖ 547 ya da MÖ 546'ya tarihlenir. Bu tarih büyük ölçüde Nabonidus Kroniği'ne dayanır; kroniğin Nabonidus'un dokuzuncu yılına (MÖ 547) ait kaydı, Kyros'un adı hasar görmüş bir ülkeye yürüdüğünü ve kralını öldürdüğünü bildirir. Eski okumalar bu adı Lidya olarak tamamlıyordu, ancak bugün pek çok bilim insanı onu Urartu olarak okur. Bu kayıt olmadan fetih ancak kabaca MÖ 540'lara yerleştirilebilir.

Nabonidus Chronicle, year 9; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Kroisos odun yığınının üstünde

Geç dönem efsanesi

Herodotos, Kyros'un esir düşen Kroisos'u bir odun yığınının üzerine koyduğunu, Kroisos Solon'un adını haykırınca yumuşadığını ve Apollon'un alevleri söndürmek için yağmur gönderdiğini anlatır. Şair Bakkhylides ise başka bir anlatı aktarır: Kroisos odun yığınına kendisi çıkmış ve tanrı tarafından alınıp götürülmüştür. Her ikisi de güvenilir tarih değil, talihe dair ahlaki öykülerdir.

Herodotus 1.86-87; Bacchylides, Ode 3

Satrapın makamı ve MÖ 498 yangını

Antik anlatı

Herodotos, Dareios'un baba bir kardeşi Artaphernes'i Sardes valisi olarak anar ve Kral Yolu'nu oradan Susa'ya kadar izler. MÖ 498'de İon, Atinalı ve Eretrialı birlikler aşağı kenti ele geçirirken Artaphernes hisarı elinde tuttu. Kamış çatılı evleri saran bir yangın kente yayıldı ve tanrıça Kybebe'nin tapınağını yaktı. Herodotos'a göre Persler daha sonra Yunan tapınaklarını yakmalarının gerekçesi olarak bunu gösterdiler.

Herodotus 5.25, 5.52-54, 5.99-102