Mızrak Taşıyıcı

Mısır'dan önce: Kyros'un imparatorluğu

Kyros yirmi yıl içinde Medya'yı (550), Lidya'yı (yaklaşık 547) ve Babil'i (539) aldı. Eski büyük güçlerden geriye yalnızca, Yunanlıların dostu Amasis'in yönettiği Mısır kaldı. Kyros 530'da bir sefer sırasında öldü ve tasarıyı oğlu Kambyses devraldı.

Nabonidus Chronicle; Cyrus Cylinder; Herodotus 1.153, 3.1

Bir kaçak yolu gösteriyor

Herodotos savaş için birkaç neden sayar; bunlar arasında Amasis'in kızı yerine gönderilen bir Mısırlı prenses de vardır, ama kendisi de bu nedenlerden şüphe eder. Daha sağlam olan anlatı, Amasis'in paralı askerlerinin Yunan komutanı Halikarnassoslu Phanes'in Kambyses'e kaçıp ona çölü nasıl geçeceğini anlatmasıdır.

Oyunda: Phanes'in kaçışı 525'te haber olarak ulaşır.

Herodotus 3.1-4

Çölde su

Gazze ile Mısır arasında üç günlük susuz bir çöl uzanıyordu. Kambyses, develere su tulumları yükleyip orduyu çölde karşılayan Arapların kralıyla ant içerek anlaşma yaptı. Herodotos ayrıca uzak bir nehirden öküz derisinden yapılmış bir boru hattı çekildiğini de aktarır, ama buna inanmaz.

Oyunda: Kralın adamları kasabanıza, Arapların su taşıdığı çöl yolundan ulaşır.

Herodotus 3.4-9

Pelusion, MÖ 525

Amasis Persler gelmeden öldü. Ancak altı aydır kral olan oğlu III. Psamtik, onları Mısırlılar ile Yunan ve Karyalı paralı askerlerle Nil'in Pelusion ağzında karşıladı. Paralı askerler intikam için Phanes'in oğullarını safların önünde öldürdü. Çetin bir çarpışmanın ardından Mısırlılar dağılıp Memfis'e kaçtı.

Oyunda: Memphis opens after Pelusium, so it is fought as a memory from the top bar, on its own map of the river mouth, with Psamtik's Greeks and Carians in his line.

Herodotus 3.10-11

Haberci gemisi ve kuşatma

Kambyses, koşullarını bildirmek üzere bir haberciyle birlikte bir Mytilene gemisini Nil'in yukarısına gönderdi. Mısırlılar surlardan dışarı akın edip gemiyi parçaladı ve mürettebatını paramparça etti. Memfis kuşatıldı ve zamanla teslim oldu. Libyalılar ile Kyrene ve Barka Yunanlıları hemen armağanlar gönderdi.

Oyunda: Memfis kuşatması, kaynakların gösterdiği yerde, yani sizin kentinizde yaşanır.

Herodotus 3.13

Psamtik'in sınanması

Herodotos'un anlattığına göre Kambyses, Psamtik'i yol kenarına oturttu; kızı köle kılığında önünden geçirildi, oğlu idama götürüldü. Psamtik, dilenen eski bir dostunu görene dek ağlamadı. Canı bağışlandı, ama sonradan isyan tasarladı ve öldürüldü. Herodotos, Perslerin yenilen bir kralın oğlunu genellikle yönetimde bıraktığını da ekler.

Herodotus 3.14-15

Firavun Mesutira

Son firavunların amirallerinden Udjahorresnet, heykelinin üzerinde Kambyses'in onu baş hekim yaptığını ve kralın taht adı Mesutira'yı ('Ra'nın soyu') kendisinin düzenlediğini anlatır. Onun ricası üzerine Kambyses, Sais'teki Neith tapınağına yerleşmiş yabancıları oradan çıkardı, tapınağın gelirlerini geri verdi ve orada her firavun gibi ibadet etti.

Oyunda: Yeni Firavun'un adamı olarak yönetiyorsunuz: Memfis'in tanrılarını onurlandırın.

Statue of Udjahorresnet (Vatican Museums)

Apis boğası

Herodotos'a göre çıldıran Kambyses, kutsal Apis boğasını uyluğundan bıçakladı ve boğa öldü. Oysa Sakkara'daki boğa galerilerinden çıkan bir stel, Kambyses'in altıncı yılında, 524'te, bir Apis'in kralın bağışladığı granit bir lahit içinde törenle gömüldüğünü kaydeder; stelde Kambyses Mısır giysileri içinde boğanın önünde diz çökmüş olarak görülür. Sonraki Apis, Dareios'un dördüncü yılına dek yaşadı. Tarihçilerin çoğu, Herodotos'un anlatısına uyan bir boğa olmadığını düşünür.

Oyunda: Apis mezar odası ile Elephantine'den gelen granit mavnalar, bu bölümün büyük eseridir.

Herodotus 3.27-29; Apis stelae from the Serapeum (Louvre)

Rahipler onu neden kötü hatırladı

Kambyses'in, yüzyıllar sonra Demotik Kronik'in arka yüzüne kopyalanan bir buyruğu, Mısır tapınaklarının çoğuna yapılan kraliyet ödemelerini kesti. 407'de Elephantine Yahudileri, Kambyses geldiğinde Mısır tanrılarının tapınaklarını yıktığını ama kendi tapınaklarına dokunmadığını yazdı. Herodotos'un bilgi kaynakları öfkeli rahiplerdi.

Demotic Chronicle, verso (Paris); Elephantine papyri, petition of 407 BCE

Mısır'ın Ötesinde

Kambyses, Kartaca üzerine bir deniz seferi düzenlemeyi tasarladı, ancak Fenikeliler kendi kolonilerine karşı savaşmayı reddetti ve onlarsız donanma çok zayıf kaldı. Güneye, Etiyopyalılara karşı yürüdü; yiyecek tükenince sefer geri döndü.

Oyunda: Bu seferlerin haberi kentinize 524'te ulaşır.

Herodotus 3.17-25

Kumlarda kaybolan ordu

Herodotos, vaha halkından Ammon kehanet merkezine karşı gönderilen elli bin askerin bir kum fırtınasında yok olduğunu duymuştu. Kâşifler buluntular elde ettiklerini öne sürmüş olsa da bugüne dek hiçbir iz kanıtlanamamıştır.

Herodotus 3.26

Pelusion'un kedileri

Yaklaşık 700 yıl sonra yazan Polyainos, Kambyses'in ordusunun önüne kediler, köpekler, koyunlar ve ibisler sürdüğünü, Mısırlıların da kutsal hayvanlara zarar verme korkusuyla ok atmadığını söyler. Mısır'ı ve savaş alanını gezmiş olan Herodotos ise bundan hiç söz etmez.

Polyaenus, Stratagems 7.9 (2nd century CE)

Savaş alanındaki kafatasları

Herodotos, onlarca yıl sonra Pelusion savaş alanını gezdi ve kemiklerin hâlâ iki yığın hâlinde durduğunu gördü. Anlattığına göre Pers kafatasları bir çakıl taşıyla kırılıyor, Mısırlılarınki ise bir taşla bile güçbela çatlıyordu; çünkü Mısırlılar güneşin altında başlarını tıraş ediyor, Persler ise keçe başlık takıyordu. Kemikleri bizzat görmüştür; açıklama ise kendisine aittir.

Herodotus 3.12

Mızrak taşıyıcı

Memfis'te Samoslu Syloson, kırmızı pelerinini muhafızlardan genç bir mızrak taşıyıcıya verdi: Hystaspes oğlu Dareios'a. Yıllar sonra Kral olan Dareios bu iyiliği ona Samos'u vererek ödedi. Kambyses 522'de yurduna dönerken Suriye'de, uyluğundaki bir yaradan öldü; Dareios'un kendi yazıtı yalnızca öldüğünü söyler, kullandığı sözler hem 'kendi ölümüyle' hem de 'kendi eliyle' anlamına gelebilir.

Oyunda: Ordunun kasabasından sorumlu Dareios'u oynuyorsunuz: kurgu olduğu belirtilmiş bir canlandırma.

Herodotus 3.64-66, 3.139-141; Behistun inscription section 11