Ansiklopedi › Halklar

Persler

Ahameniş İmparatorluğu'nun hâkim halkı, Persis'ten (Parsa), MÖ 559-479

Oyunda: Bölüm 1: Kurucunun Mezarı, Bölüm 2: Mızrak Taşıyıcı, Bölüm 3: Yalan, Bölüm 4: Teras, Bölüm 5: Ferman, Bölüm 6: Tekne Köprüsü, Bölüm 7: Sardes Yanıyor, Bölüm 8: Marathon Koyu, Bölüm 9: Kanal, Bölüm 10: Sıcak Kapılar, Bölüm 11: Final

Persler, İran platosunun güneybatısındaki yayla olan, kendilerinin Parsa dediği ve bugün Fars eyaleti olan Persis'te yaşayan, İrani bir dil konuşan bir halktı. Kyros ve haleflerinin döneminde Anşan merkezli yerel bir krallıktan Ege'den İndus'a uzanan toprakları yöneten bir güce yükseldiler. Dareios ve Kserkses yazıtlarında kendilerini Pers olarak tanıttılar ve Persis'i ülkelerinin başında saydılar.

Oyunda: Oyun, Persleri Persis'in, yani Parsa'nın, Kral'ın kendi halkı olarak sunar; bu, kraliyet yazıtlarıyla örtüşür. Tarihte bu yurdu Elamlılarla ve pek çok tebaa halkından getirilmiş işçilerle paylaşıyorlardı.

Persler nereden geldi

Tartışmalı

İranca konuşan topluluklar muhtemelen MÖ 1. binyılın başlarında, Anşan çevresindeki daha eski Elam nüfusunun arasına, Fars yaylalarına yerleşmişti. Pek çok tarihçi Pers kimliğinin bu uzun kaynaşmadan doğduğunu savunur; bu da Persis'in yönetimde yazı dili olarak neden Elamcayı koruduğunu açıklayabilir. Kyros'un silindiri atalarını Teispes soyundan gelen Anşan kralları olarak anar ve Akhaimenes'in adını hiç vermez; bu yüzden Kyros ile Dareios'un aynı hanedandan olup olmadığı da tartışmalıdır.

Cyrus Cylinder; W. Henkelman, The Other Gods Who Are, 2008

Pers oğlu bir Pers

Belgelerde

Dareios, Behistun'da soyunu Hystaspes üzerinden Akhaimenes'e dayandırdı ve hanedanının bu yüzden Ahameniş diye anıldığını söyledi. Hükmettiği ülkeler listesinde Persis'i ilk sıraya koydu. Nakş-ı Rüstem'deki mezarında kendisini bir Pers, bir Pers'in oğlu, Aryan soyundan bir Aryan olarak tanımladı ve bir Pers erinin mızrağının yurdundan çok uzaklara ulaştığını söyledi.

DB §1-4, §6; DNa

Herodotos'ta Pers âdetleri

Antik anlatı

Herodotos'a göre Persler boylara ayrılmıştı; en soyluları Pasargadai boyuydu ve krallar bu boyun Ahameniş soyundan çıkardı; öteki boylar ise çiftçi ya da çobandı. Erkek çocuklara beş yaşından yirmi yaşına dek üç şey öğretildiğini söyler: ata binmek, ok atmak ve doğruyu söylemek. Ayrıca heykel ya da tapınak olmaksızın yüksek yerlerde, her zaman bir magosun huzurunda kurban sunduklarını ekler.

Herodotus 1.125, 1.131-132, 1.136

Persepolis tabletlerinde Persler

Belgelerde

Persepolis'ten çıkan, çoğu Elamca yazılmış ve yaklaşık 509-493 yıllarına tarihlenen binlerce kil tablet, Persis'in nasıl yönetildiğini kaydeder. Tabletler memurlara, yolculara ve işçilere verilen tahıl, şarap ve bira tayınlarını sıralar; bu işçilerin çoğu kurtaş denen yabancı emekçilerdi. Ayrıca Ahuramazda'ya, Humban gibi Elam tanrılarına, dağlara ve ırmaklara sunulan adakları da kaydederler; bu da anayurtta karışık bir dinsel yaşamın sürdüğünü gösterir.

Persepolis Fortification tablets; W. Henkelman, The Other Gods Who Are, 2008

Haraçtan muaf

Tartışmalı

Herodotos'a göre Kralın toprakları arasında haraç ödemeyen tek yer Persis'ti. Ne var ki Tahkimat tabletleri, Persis'in dört bir yanında ürünlerin kraliyet ambarlarına toplandığını ve emeğin örgütlendiğini gösterir. Tarihçiler, Herodotos'un yalnızca satraplıklara biçilen gümüş haracı mı kastettiğini (bu durumda Persler yine de mal ve hizmetle yükümlüydü), yoksa Kralın kendi halkına dair idealize edilmiş bir tablo mu çizdiğini tartışır.

Herodotus 3.97; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Adının yanındaki amblem

Antik anlatı

Perslerin hiçbir kumaş bayrağı günümüze kalmamış ya da betimlenmemiştir. Ksenophon, Kral'ın sancağının bir mızrak üzerinde kanatlarını açmış altın bir kartal olduğunu söyler; oyunun amblemi de onu izler, kenarında Persepolis'in basamaklı mazgalları vardır. Yunan yazarlar kartalı 4. yüzyılda gördü, bu yüzden bir yüzyıl önce Dareios'un ordusunun taşıdığını göstermeyebilir.

Xenophon, Anabasis 1.10.12; Xenophon, Cyropaedia 7.1.4