Ansiklopedi › Makamlar

Magoslar

Medlerin ve Perslerin rahipleri ve ayin uzmanları, yaklaşık MÖ 550-479

Magoslar, Ahameniş dünyasının ritüel uzmanlarıydı; hem Yunan yazarlardan hem de imparatorluğun kendi kayıtlarından bilinirler. Kurban sunar, rüya yorumlar ve kraliyet yönetiminden tayın alırlardı. Dareios, MÖ 522'de devirdiği gaspçı olarak bir Magosu, Gaumata'yı gösterdi; bu da Magosları dönemin en çok tartışılan olayının tam merkezine yerleştirir.

Oyunda: Oyun Magosları, Magosların Konağı ve Bagastana öyküsündeki Magos Gaumata üzerinden gösterir. Magosların konağı adını taşıyan hiçbir yapı bilinmemektedir; bu bir oyun basitleştirmesidir. Gaumata'nın gerçek kimliği ise hâlâ tartışmalıdır.

Bir Med kabilesi ve bir rahiplik görevi

Antik anlatı

Herodotos, Magosları Medlerin altı kabilesinden biri sayar. Yanında tanrıların doğuşuna dair bir ilahi okuyan bir magos bulunmadan hiçbir Pers'in kurban sunamayacağını söyler. Ayrıca ölüleri kuşlara ya da köpeklere parçalatmak üzere bıraktıklarını ve MÖ 480'deki Kserkses seferinde magosların Magnesia açıklarındaki bir fırtınayı dindirmek için adaklar sunup ilahiler okuduğunu anlatır. Kuru bir dille, rüzgârın belki de kendiliğinden dinmiş olabileceğini ekler.

Herodotus 1.101; 1.132; 1.140; 7.191

Persepolis tabletlerinde magoslar

Belgelerde

Yaklaşık MÖ 509-493 yıllarına ait Persepolis Tahkimat arşivinin Elamca tabletleri, makuš denen adamları anar. Bu adamlar sunular için arpa, şarap ve hayvan alırdı; bu sunular arasında devletçe desteklenen düzenli bir kurban olan lan da vardı. Elam tanrılarının rahipleriyle aynı sistem içinde çalışırlardı; yani Kral'ın yönetimi birden çok kültü yan yana finanse ediyordu. Bazı Magoslar açıkça dinî olmayan görevlerde de karşımıza çıkar.

Persepolis Fortification tablets; W. Henkelman, The Other Gods Who Are, 2008

Behistun'da magos Gaumata

Belgelerde

Dareios'un Behistun yazıtı, MÖ 522'de Gaumata adlı bir magosun Paişiyauvada'da ayaklandığını, Kyros'un oğlu Bardiya olduğunu ileri sürdüğünü ve krallığı ele geçirdiğini anlatır. Dareios, kendisinin ve birkaç adamının onu Medya'daki Nisaya'da bulunan Sikayauvati kalesinde öldürdüğünü söyler. Ayrıca Gaumata'nın yıktığı tapınma yerlerini yeniden kurduğunu belirtir. Metnin üstündeki kabartmada Gaumata, Dareios'un ayağının altında yatar halde gösterilir.

DB §11-14

Sahte Bardiya meselesi

Tartışmalı

Herodotos, Kambyses'ten sonra hüküm süren iki Magos kardeşin daha ayrıntılı bir öyküsünü anlatır; aralarında Dareios'un da bulunduğu yedi soylu onları öldürür. Perslerin daha sonra Magophonia, yani Magosların öldürülmesi adlı bir bayram kutladığını söyler. Onun anlatısı genel hatlarıyla Dareios'unkiyle örtüşür; ancak birçok tarihçi, sahtekâr öyküsünün Dareios'un gerçek Bardiya'yı öldürmesini ve soyca kendisine ait olmayan bir tahtı ele geçirmesini haklı göstermek için uydurulduğundan şüphelenir. Kimileri ise Behistun anlatısını genel olarak doğru kabul eder.

Herodotus 3.61-79; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Magoslar ve Zerdüşt

Tartışmalı

Sonraki gelenek magosları Zerdüşt dininin rahipleri yaptı. Ahameniş yazıtları Ahuramazda'yı yüceltir ama Zerdüşt'ün adını hiç anmaz; Herodotos da ondan söz etmez. Bazı bilim insanları Pers sarayının zaten Zerdüştçü olduğunu savunur. Başkaları ise bu dönemin magoslarını daha geniş bir İran ritüelinin bekçileri olarak görür; tabletler de onların birden fazla kültte görev yaptığını gösterir.

M. Boyce, A History of Zoroastrianism II, 1982; A. de Jong, Traditions of the Magi, 1997