Ansiklopedi › Halk

Bardiya ya da Gaumata

MÖ 522'de birkaç ay Perslerin kralı, Kyros'un oğlu ya da bir sahtekâr

Oyunda: Bölüm 3: Yalan, Bölüm 4: Teras

MÖ 522'de kendisini Kyros'un küçük oğlu Bardiya olarak tanıtan bir adam birkaç ay tahtta kaldı. Dareios onu öldürdü ve onun, ölmüş prensin adını çalmış bir magos olan Gaumata olduğunu söyledi. Bu anlatı Dareios'un kendi krallığını meşrulaştırıyordu; tarihçiler öldürülen kralın bir sahtekâr mı, yoksa Kyros'un gerçek oğlu mu olduğunu hâlâ tartışır.

Oyunda: Oyunun kroniği ona her iki adı da verir ve hükümdarlığını MÖ 522'deki birkaç aya tarihler. Dareios'un, onun bir sahtekâr olduğu yönündeki iddiasını, onun gerçek Bardiya olabileceğini öne süren modern görüşle yan yana koyar.

Dareios'un Behistun'daki anlatısı

Belgelerde

Behistun yazıtında Dareios, Kambyses'in Mısır üzerine yürümeden önce kardeşi Bardiya'yı gizlice öldürdüğünü söyler. Mart MÖ 522'de Gaumata adlı bir magos, Bardiya olduğunu ileri sürerek Persis'te ayaklandı ve temmuza gelindiğinde ülkelerin kralı olmuştu; bunun ardından Kambyses öldü. Eylül MÖ 522'de Dareios ve adlarını tek tek verdiği altı yardımcısı, Gaumata'yı Medya'daki Sikayauvatiş kalesinde öldürdü; kabartmada Gaumata, Dareios'un ayağı altında sırtüstü yatarken görülür.

DB §10-13, §68

Gerçek bir hükümdarlığın izleri

Belgelerde

Babil'deki ticari tabletler Bardiya'nın krallık yıllarına göre tarihlendirilmiştir; demek ki oradaki kâtipler birkaç ay boyunca onu meşru hükümdar saymıştır. Dareios'un kendisi, Gaumata'nın tapınma yerlerini yıktığını, halkın otlaklarını, sürülerini, hizmetkârlarını ve evlerini elinden aldığını, kendisinin de bunları geri verdiğini söyler. Bu önlemlerin ne olduğu belirsizdir, ama kendine özgü bir siyaseti olan bir hükümdara işaret ederler.

DB §14; A. Kuhrt, The Persian Empire: A Corpus of Sources, 2007

Herodotos ve Magos Smerdis

Antik anlatı

Herodotos prensi Smerdis diye anar ve Kambyses'in bir rüya üzerine onu Preksaspes'e öldürttüğünü söyler. Ardından iki Magos kardeş tahtı ele geçirmiştir; bunlardan birinin adı da Smerdis'tir ve prense çok benzemektedir. Herodotos'a göre bu sahte kral, uyruklarını üç yıllığına haraçtan ve askerlik hizmetinden muaf tutmuş, öldüğünde Persler dışında bütün Asya ona yas tutmuştur. Yedi Pers, Magosları öldürmüş; Persler de o günü Magophonia adlı bir bayram olarak kutlamışlardır.

Herodotus 3.30, 3.61-79

Kesik kulaklar

Geç dönem efsanesi

Herodotos'un anlattığına göre Otanes kraldan kuşkulanmaya başladı. Kralın eşlerinden biri olan kızı Phaidyme, kral uyurken başını yokladı ve kulaklarının olmadığını gördü. Kyros vaktiyle ceza olarak magosun kulaklarını kestirmişti. Hikâye, maskesi düşen sahtekâra dair bir halk masalının kalıbını taşır ve Herodotos dışında hiçbir kaynak onu doğrulamaz.

Herodotus 3.68-69

Sahtekâr mı, prens mi

Tartışmalı

Pek çok tarihçi, kraliyet hanedanının yan bir kolundan gelen Dareios'un Kyros'un gerçek oğlunu öldürüp sahtekârı uydurduğundan şüphelenir. Bir kral kardeşinin gizlice ve kimse fark etmeden öldürülmesine inanmak güçtür; üstelik Dareios'un yazıtı onu haklı çıkarmak için yazılmıştır. Diğerleri ise onun anlatısını çürüten hiçbir kanıt bulunmadığını söyler. Herodotos ve magosa Sphendadates adını veren Ktesias ayrıntı eklerler, ama muhtemelen resmî anlatıdan yararlanmışlardır; bu yüzden soru hâlâ açıktır.

P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002; Ctesias, Persica