Ansiklopedi › Binalar

Kralın Kabartması

I. Dareios'un üç dilli kabartması ve yazıtı, Bagastana, yaklaşık MÖ 520

Oyunda: Bölüm 3: Yalan

Kralın Kabartması, I. Dareios'un batı İran'daki Bagastana'nın, bugünkü Bisutun'un, Babil'den Ekbatana'ya giden yolun üzerindeki sarp kayalığına oydurduğu anıttır. Kabartma bir panoda Kral, MÖ 522-521'de yendiği asilerin üzerinde ayakta durur; yanında da Eski Farsça, Elamca ve Babilce yazılmış anlatısı uzanır. İmparatorluğun en uzun kraliyet yazıtıdır ve Dareios'un tahtı nasıl kazandığına dair kendi anlatımıdır.

Oyunda: Bagastana bölümünde kabartma, yolun üzerindeki kayaya parça parça işlenir; her parça için kireçtaşı, her üç parçada bir de iskele için kereste gerekir. Oyun bunu MÖ 521'e tarihler; oyma muhtemelen MÖ 520 dolaylarında başlamış ve sonradan genişletilmiştir.

Oyma pano

Belgelerde

Kabartma, uçurumun yaklaşık 60 metre yukarısındadır; diğer figürlerden daha büyük betimlenen Dareios, ayağını yere serilmiş magos Gaumata'nın üzerine basar. Elini bir diskin içindeki kanatlı figüre doğru kaldırır; arkasında yay ve mızrak taşıyan iki maiyet adamı durur. Önünde, elleri bağlı ve boyunlarından birbirine iple bağlanmış sekiz asi kral bekler. Dokuzuncu figür, sivri başlıklı Sakalı Skunkha, daha sonraki bir seferin ardından sıranın sonuna sıkıştırılmıştır.

Behistun relief; R. Schmitt, The Bisitun Inscriptions of Darius the Great, 1991

Kralın metni ne diyor

Belgelerde

Dareios'a göre Kambyses kardeşi Bardiya'yı gizlice öldürmüş, MÖ 522'de ise magos Gaumata kendini Bardiya olarak tanıtıp krallığı ele geçirmişti. Dareios ve altı yardımcısı onu Medya'da öldürdü (DB §§10-13, §68). Ardından Elam, Babil, Medya, Persis, Margiana ve başka yerlerde isyanlar patlak verdi; Dareios bir yıl içinde on dokuz savaş verdiğini ve dokuz kral ele geçirdiğini ileri sürer (DB §52). Sonradan eklenen beşinci sütun, Elam'a ve Sakalara karşı düzenlenen seferleri anlatır.

DB §§10-13, §52, §68

Üç dil ve birçok kopya

Belgelerde

Metin muhtemelen önce Elamca, sonra Babilce oyulmuş, Eski Farsça ise en son eklenmiştir; Skunkha kabartmaya eklendiğinde ilk Elamca metnin bir kısmı kazınmış ve ikinci bir Elamca kopya yapılmıştır. DB §70'te Dareios, yazıtı yeni bir biçimde, Aryanca yaptırdığını ve her ülkeye gönderdiğini söyler; birçok bilim insanı bunu Eski Farsça yazının yaratılışı olarak yorumlar. Babil'den parçalar hâlinde bir Babilce kopya, Elephantine'den de papirüs üzerinde bir Aramice versiyon günümüze ulaşmıştır.

DB §70; J. C. Greenfield and B. Porten, The Bisitun Inscription of Darius the Great: Aramaic Version, 1982

Sahtekâr mı, gerçek prens mi

Tartışmalı

Herodotos da benzer bir öykü anlatır; sahte krala Smerdis der ve yedi komplocuyu sayar, ancak verdiği adlardan biri olan Aspathines, Dareios'un andığı Ardumaniş'ten farklıdır. Her iki anlatı da aynı saray geleneğine dayanıyor olabilir; dolayısıyla sahtekâr öyküsünü bağımsız olarak doğrulayan hiçbir şey yoktur. Bazı tarihçiler Dareios'un gerçek Bardiya'yı öldürüp tahtı ele geçirmesini haklı göstermek için magosu uydurduğunu düşünürken, diğerleri Kral'ın anlatısını kabul eder. Soru hâlâ yanıtsızdır.

Herodotus 3.61-88; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Yunan efsanesinde bir kraliçe anıtı

Geç dönem efsanesi

Bazı Yunan yazarlar kabartmayı Dareios'tan başkasına mal etti. Diodoros'un aktardığı Ktesias'a göre Asur kraliçesi Semiramis, Bagistanon'da bir bahçe düzenletmiş ve kendi suretini Süryani harfleriyle bir yazıtla birlikte kayalığa kazdırmıştı. Bu hikâye Semiramis hakkında anlatılan masallara aittir ve baştan sona Dareios'un adını taşıyan gerçek anıtla hiçbir ilgisi yoktur.

Diodorus 2.13