Ansiklopedi › Binalar

Yazıtlı Taş

Eski Farsça, Elamca ve Babilce kraliyet yazıtları, yaklaşık MÖ 520-480

Ahameniş kralları sözlerini taşa kazıtırdı; bu yazıtlar genellikle üç dilde ve üç ayrı çivi yazısıyla yazılırdı. Bu metinler kralı, soyunu, tanrısı Auramazda'yı ve yaptıklarını anardı. Herodotos'un ve başkalarının Yunanca anlatılarının yanında, kralların bizzat kendi seslerini duyuran başlıca kaynaklardır.

Oyunda: Oyun, Yazıtlı Taşı konut yapıları arasında listeler ve onu Kral'ın üç dildeki sözleri olarak sunar. Kralların heykellerle değil yazıtlarla konuştuğuna dair notu abartılıdır: Susa'dan Dareios'a ait bir heykel günümüze ulaşmıştır.

Tek taşta üç yazı

Belgelerde

Dareios'un Behistun'daki uzun yazıtı Eski Farsça, Elamca ve Babilce olarak, her biri kendine özgü bir çivi yazısı biçimiyle kazınmıştır. Susa'daki saray için hazırlattığı kuruluş fermanı da aynı üç dilde günümüze ulaşmıştır. Elamca aynı zamanda Persepolis Tahkimat tabletlerinin çalışma diliydi; dolayısıyla bu tercih büyük olasılıkla sarayın istihdam ettiği kâtipleri yansıtıyordu. Kserkses de bu düzeni sürdürdü; daivaların bastırılmasını anlatan yazıtı buna bir örnektir.

DB; DSf; XPh

Tüm ülkelere gönderilen kopyalar

Belgelerde

Behistun metni, Kral'ın bu yazıtın kopyalarını imparatorluğun dört bir yanına gönderdiğini söyler. Babilce bir nüshası Babil'de bulunan bir taş parçası üzerinde günümüze ulaşmıştır. Aramice bir nüsha ise yaklaşık bir yüzyıl sonra Elephantine'de papirüse kopyalanmıştır. Kral'ın sözleri, yolun çok yukarısında yükselen kayanın kendisinden çok bu kopyalar sayesinde uzaklara ulaştı.

DB §70; Elephantine papyri

Farsça için yeni bir yazı

Tartışmalı

Pasargadai'de üç dilde yazılmış kısa metinler, bir Ahameniş olan kral Kyros'un adını anar. Pek çok bilim insanı Eski Farsça çivi yazısının Dareios döneminde geliştirildiğini savunur ve Behistun'daki bir pasajı onun yeni bir yazı biçimi ortaya koyduğu iddiası olarak okur. Bu görüşe göre Kyros metinleri sonradan Dareios tarafından eklenmiştir. Başkaları ise yazının ondan önce de var olduğunu ileri sürer; mesele hâlâ açıktır.

CMa; DB §70; R. Schmitt, The Bisitun Inscriptions of Darius the Great, 1991

Heykeller ve kabartmalar da

Belgelerde

Pers kralları yalnızca yazıtlara güvenmedi. Mısır'da yontulmuş ve 1972'de Susa'da bulunmuş bir Dareios heykeli bugün başsızdır, ancak muhtemelen gerçek boyuttan büyüktü. Üzerinde Mısır hiyeroglifleriyle ve üç çivi yazısı diliyle metinler bulunur. Krallar ayrıca, Behistun ve Nakş-ı Rüstem'de olduğu gibi, kaya yüzlerinde ve mezarlarda kabartma olarak, tasvirin yanında yazıtlarla birlikte yer aldılar.

Susa statue of Darius (DSab); DNa; A. Kuhrt, The Persian Empire, 2007

Bosporos'taki sütunlar

Antik anlatı

Herodotos'a göre Dareios, MÖ 513 dolaylarında Avrupa'ya geçerken Bosporos kıyısına beyaz taştan iki dikili taş diktirmiştir. Bunların birinde Asur, ötekinde Yunan harfleriyle ordusundaki halklar sıralanıyordu. Herodotos ayrıca Trakya'da Tearos ırmağının kaynaklarında ırmağı ve Kral'ı öven bir dikili taştan söz eder. Bu taşların hiçbiri bulunamamıştır, ancak Perslerin başka yerlerdeki uygulamaları öyküyü inandırıcı kılar.

Herodotus 4.87; Herodotus 4.91