Ansiklopedi › Yerler

Bosporos

Asya ile Avrupa arasındaki boğaz; MÖ 513 dolaylarında Dareios için üzerine köprü kuruldu

Oyunda: Bölüm 6: Tekne Köprüsü

Bosporos, Karadeniz'i Marmara Denizi'ne bağlayan ve Asya'yı Avrupa'dan ayıran, yaklaşık 30 kilometre uzunluğundaki dar boğazdır; Asya kıyısında Khalkedon, Avrupa kıyısında Byzantion yer alır. Yaklaşık MÖ 513'te Dareios, ordusu İskitlere karşı Trakya'ya geçebilsin diye boğaza teknelerden bir köprü kurdurdu. Bu, bir Pers kralının ilk kez ordusunun başında Avrupa'ya geçmesiydi.

Oyunda: Oyun, kroniğinde Bosporos'un adını anar ve Herodotos 4.85-88'i izleyerek Mandrokles'in, Dareios'un yaklaşık MÖ 513'teki İskit seferi için kurduğu tekne köprüsünü belirtir. Yıl modern bir tahmindir; Herodotos bir yıl vermez.

Mandrokles köprüyü kuruyor

Antik anlatı

Herodotos'a göre Dareios Susa'dan Kalkhedon'a yürüdü, Karadeniz'i seyretmek için gemiyle boğazın kuzey ağzındaki tapınağa gitti ve ardından Samoslu Mandrokles'in tasarladığı bir tekne köprüsünden karşıya geçti. Herodotos'un kendi tahminine göre köprü Byzantion ile bu tapınağın aşağı yukarı ortasındaydı. Modern araştırmacılar onu genellikle boğazın genişliğinin bir kilometrenin epey altına indiği en dar noktanın yakınına yerleştirir. Herodotos, Dareios'un Mandrokles'i cömertçe ödüllendirdiğini de ekler.

Herodotus 4.85, 4.87-88

Bir resim ve iki sütun

Antik anlatı

Mandrokles ödülünün bir kısmıyla geçişi betimleyen, ordusu karşıya geçerken tahtında oturan Dareios'u gösteren bir resim yaptırdı ve bunu, kendi adını anan dizelerle birlikte Samos'taki Hera tapınağına adadı. Herodotos, Dareios'un boğazın kıyısına, biri Asur, diğeri Yunan harfleriyle yazılmış ve ordusundaki halkları sıralayan iki beyaz taş sütun diktirdiğini de ekler. Bu ordunun 700.000 asker ve 600 gemiden oluştuğunu söyler; tarihçiler bu rakamları fazlasıyla abartılı bulur.

Herodotus 4.87-88

Pers egemenliğinde Byzantion ve Khalkedon

Antik anlatı

Herodotos'a göre komutan Otanes, İskit seferinin ardından Byzantion ve Khalkedon'u aldı. Byzantion MÖ 498 dolaylarında İon Ayaklanması'na katıldı. İonların MÖ 494'te Lade'de yenilmesinin ardından iki kentin halkı Karadeniz kıyısındaki Mesambria'ya kaçtı; MÖ 493 dolaylarında da Fenike donanması terk edilmiş topraklarını yaktı. Thukydides'e göre Spartalı Pausanias MÖ 478'de Byzantion'u Perslerden aldı.

Herodotus 5.26, 5.103, 6.33; Thucydides 1.94

Geçişin tarihi ve sonucu

Tartışmalı

Herodotos bir yıl vermez. Tarihçilerin çoğu geçişi yaklaşık MÖ 513 ya da MÖ 512 yılına tarihlendirir; ancak bazıları MÖ 510'lu yıllarda daha erken bir tarih önermiştir. Dareios'un kendi yazıtları bir Avrupa seferini anlatmaz, fakat Nakş-ı Rüstem'deki mezarında yer alan ülkeler listesi, genellikle Trakya olarak kabul edilen Skudra'yı ve denizin ötesinde yaşayan Sakaları anar. Herodotos İskit savaşını bir başarısızlık olarak anlatır; pek çok tarihçi ise Dareios'un en azından Trakya'yı ve boğazları güvence altına aldığını düşünür.

DNa; Herodotus, book 4; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

İnek geçidi

Geç dönem efsanesi

Yunan yazarlar Bosporos adını, Zeus'un sevdiği, bir düveye dönüştürülen ve Hera'nın gönderdiği bir at sineğiyle denizi aşmaya zorlanan Io mitinden yola çıkarak "ineğin geçidi" diye açıkladılar. Aiskhylos Zincire Vurulmuş Prometheus'ta bu adı Azak Denizi'nin ağzındaki Kimmer Bosporosu'na verirken, daha sonraki mitograf Apollodoros onu bu Trakya boğazına bağlar. Hikâye bir mittir ve Perslerin boğazı kullanışı hakkında hiçbir şey söylemez.

Aeschylus, Prometheus Bound; Apollodorus, Library 2.1.3