Ansiklopedi › Halklar

İskitler

Karadeniz'in kuzeyindeki bozkırın göçebe halkları, yaklaşık MÖ 513'te Dareios'un düşmanları

Oyunda: Bölüm 6: Tekne Köprüsü

İskitler, Karadeniz'in kuzeyindeki bozkırlarda yaşayan, atlı ve büyük ölçüde göçebe halklardı; Farsçayla akraba İrani diller konuşuyorlardı. Yaklaşık MÖ 513'te Dareios bir orduyla Bosporos'u ve İstros'u geçerek topraklarına girdi. İskitler savaşmak yerine önünden çekildiler ve bu sefer, Herodotos'un kurnazlıkla alt edilen bir kralı anlatan büyük hikâyelerinden biri hâline geldi.

Oyunda: Oyun, İskitleri bir ticaret ortağı ve İstros bölümünün düşmanı olarak gösterir. Gerçekte ticaretleri esas olarak İstros ve Olbia gibi Yunan kolonileri üzerinden yürüyordu; Herodotos da Dareios'la meydan muharebesine girmekten kaçındıklarını söyler.

Bozkırın Atlıları ve Kurganları

Belgelerde

Kuban'dan Dinyeper'e uzanan bozkır boyunca kazılan mezar höyükleri, yani kurganlar, 7. yüzyıldan itibaren hayvan üslubuyla işlenmiş atlar, silahlar ve altın barındırır. Kuban'daki Kelermes gibi erken mezarlar, Asur metinlerinin İşkuza adlı kuzeyli bir halktan söz ettiği Yakın Doğu ile temasa işaret eder. Çertomlik ve Soloha gibi en zengin kraliyet höyükleri Dareios'tan sonraya, 4. yüzyıla tarihlenir.

R. Rolle, The World of the Scythians, 1989

Dareios İstros'u geçiyor

Antik anlatı

Herodotos'a göre Dareios, Bosporos'u Samoslu Mandrokles'in kurduğu bir tekne köprüsüyle, ardından İstros'u da İon tiranlarının koruduğu ikinci bir köprüyle geçti. Orduyu 700.000 asker ve 600 gemi olarak verir; tarihçiler bu rakamları fazlasıyla abartılı bulur. İskitler savaşa girmeyi reddetti, kuyuları ve pınarları tıkadı, otlakları kullanılmaz hâle getirdi. Herodotos'a göre Dareios sonunda düşmanı aldatmak için hasta askerlerini ve eşeklerini ordugâhta bırakarak geceleyin sıvıştı.

Herodotus 4.83-98; 4.118-142

Kralın hediyelerle sorduğu bilmece

Geç dönem efsanesi

Herodotos'a göre İskit kralı İdanthyrsos, Dareios'un meydan okumasına halkının savunacak ne kenti ne tarlası olduğunu, yalnızca atalarının mezarları bulunduğunu söyleyerek karşılık vermiş. Sonra İskitler bir kuş, bir fare, bir kurbağa ve beş ok göndermiş. Dareios bunları teslimiyet olarak yorumlamış, fakat Gobryas bunların, Persler uçup gidemez, yerin altına kaçamaz ya da yüzüp uzaklaşamazsa oklarla can verecekleri anlamına geldiğini söylemiş. Hikâye, kraliyet kibrine dair bir ders olarak kurgulanmıştır ve en doğrusu onu bir masal olarak okumaktır.

Herodotus 4.126-132

Seferin kazandırdıkları

Tartışmalı

Modern tahminler tarihi yaklaşık MÖ 519 ile MÖ 512 arasına yerleştirir ve güzergâh belirsizdir. Strabon ordunun susuzluk krizini İstros yakınlarındaki Get çölüne yerleştirir; bazıları bunu, ordunun Herodotos'un söylediği kadar ileri gitmediği şeklinde yorumlar. Herodotos neredeyse bir felaket anlatır, ancak aralarında Briant'ın da bulunduğu pek çok tarihçi bunu, asıl sonucu Trakya ve boğazların Pers denetimine girmesi olan sınırlı bir savaş olarak görür; bu denetimi Kral Asya'ya döndükten sonra Megabazos sağlamıştır.

P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002; Strabo, Geography book 7; Herodotus 4.143-144; 5.1-2

Denizin Ötesindeki Sakalar

Belgelerde

Eski Farsça yazıtlarda Saka, birkaç bozkır halkının adıdır. Dareios'un Nakş-ı Rüstem'deki mezar yazıtı, imparatorluğunun ülkeleri arasında denizin ötesindeki Sakaları sayar; mezara oyulmuş taht taşıyıcıları arasında da onları temsil eden, üzerinde adı yazılı bir figür yer alır. Birçok tarihçi onları Avrupa İskitleri ya da komşularıyla özdeşleştirir; ancak Dareios'un onları ne ölçüde yönettiği, hatta yönetip yönetmediği tartışmalıdır.

DNa; DNe

Adının yanındaki amblem

Belgelerde

İskitler, 7.-6. yüzyıldan kalma Kostromskaya höyüğündeki geyik plakasına dayanan, kıvrılmış bir geyik taşırlar; bu hayvan, İskit hayvan üslubundaki altın işçiliğinin simgesidir. Geyik, onların sanatından alınmış bir amblemdir; Herodotos hiçbir İskit sancağından söz etmez.

Hermitage Museum, Kostromskaya stag; Herodotus 4.1-82