Ansiklopedi › Binalar

Kraliyet Kabartması

Armağan taşıyıcıları ve muhafızları gösteren oyma taş merdiven panoları, Persepolis, yaklaşık MÖ 515-480

Persepolis'in büyük kabartmaları, Dareios'un başlattığı ve Kserkses döneminde tamamlanan kabul salonu Apadana'nın merdivenlerini süslüyordu. Kabartmalar, Kral'ın ülkelerinden armağan getiren yirmi üç heyeti, sıra sıra dizilmiş Pers ve Med soyluları ve muhafızlarla birlikte gösterir. Bu kabartmalar bir bütün olarak imparatorluğu, tahtın çevresinde toplanmış halkların düzenli bir buluşması olarak sunuyordu.

Oyunda: Oyun, Kraliyet Kabartmasını konut olarak listeler: her ulustan haraç taşıyanları ve Kral'ın muhafızlarını gösteren panolar. Gerçek kabartmalar bir kraliyet salonunun merdivenlerini süsler ve her halkı değil, yirmi üç heyeti gösterir.

Apadana'nın merdivenleri

Belgelerde

Persepolis'teki kazılar, Apadana'nın kuzey ve doğu merdivenlerinde birbirinin eşi kabartma düzenlerini gün ışığına çıkardı; uzun süre moloz altında gömülü kalan doğu merdiveni en iyi korunmuş olanıdır. Kanatlardan birinde, Pers ve Med giysileri içindeki soylular silahlı muhafızlarla birlikte sıra sıra dizilmiştir. Öbür kanatta ise yirmi üç heyet merkeze doğru tırmanır; her birinin başında, heyet önderini elinden tutan bir teşrifatçı yürür. Üçgen köşeleri, bir boğaya saldıran aslan sahneleri doldurur.

E. F. Schmidt, Persepolis I, 1953

Eyaletlerden gelen armağanlar

Belgelerde

Her heyet kendi kıyafetini giyer ve kendi mallarını taşır: giysiler, metal kaplar, silahlar, mücevherler ve atlar, develer, hörgüçlü sığırlar ve koçlar gibi hayvanlar. Bazıları savaş arabaları getirir; bir grup ise omuz sırığına asılı, içinde altın tozu olabilecek küçük testiler taşır. Araştırmacılar birçok grubu, kıyafetlerini kraliyet mezarlarındaki adları yazılı taht taşıyıcılarıyla karşılaştırarak tanımlar; boya izleri de panoların bir zamanlar renkli olduğunu gösterir.

G. Walser, Die Völkerschaften auf den Reliefs von Persepolis, 1966

Kayıp merkez parça

Belgelerde

Hazine'de bulunan iki büyük pano, elini ağzına götüren bir görevliyi kabul eden tahtta oturan bir kralı, tahtın arkasında da veliahtı gösterir. Sonraki incelemeler bunların ilk olarak Apadana merdivenlerinin ortasında durduğunu ve muhtemelen I. Artakserkses döneminde yeni orta panolar yerlerini alınca taşındığını ortaya koydu. Görevli çoğunlukla hazarapatiş, kral ise Dareios ya da Kserkses olarak tanımlanır.

A. B. Tilia, Studies and Restorations at Persepolis and Other Sites of Fars, 1972

Haraç mı, armağan mı

Antik anlatı

Herodotos eyaletlerin yıllık haracını gümüş ve mal olarak sıralar ve Araplar ile Etiyopyalılar gibi bazı halkların sabit haraç yerine armağan gönderdiğini söyler. Kabartmalarda taşınanların ne olduğu hiçbir yerde belirtilmez. Bu nedenle pek çok tarihçi bu figürlere haraç taşıyıcılar yerine armağan taşıyıcılar der, çünkü sahne bir vergi ödemesinden çok gönüllü hizmeti vurgular.

Herodotus 3.89-97

Gerçek bir şenlik mi, bir ideal mi

Tartışmalı

Bazı akademisyenler alayı, çoğunlukla Persepolis'te kutlanan bir Yeni Yıl şenliğiyle ilişkilendirilen yıllık bir törenin kaydı olarak yorumlamıştır. Başta M. C. Root olmak üzere diğerleri ise böyle bir şenliğe dair hiçbir kanıt bulunmadığını ve kabartmaların imparatorluk uyumunun zamansız bir tablosunu sunduğunu savunur. Alandan gelen hiçbir metin olayı anlatmadığından soru hâlâ açıktır.

M. C. Root, The King and Kingship in Achaemenid Art, 1979