Ansiklopedi › Makamlar

Kraliyet kâtipleri

Ahameniş yönetiminin kâtipleri ve kayıt tutucuları, MÖ 6.-5. yüzyıl

Oyunda: Bölüm 4: Teras

Kraliyet kâtipleri, Pers İmparatorluğu'nu bir arada tutan belgeleri yazar, kopyalar, çevirir ve yüksek sesle okurdu. Persepolis'te tahıl, şarap, hayvan ve işçi hesaplarını Elamca kil tabletlere, büyük olasılıkla da Aramice deri üzerine kaydederlerdi. Kral'ın hizmetindeki gündelik yaşam hakkında bilinenlerin çoğu, onların bıraktığı kayıtlardan gelir.

Oyunda: Oyun kâtipleri Kâtip Odası binası ve Persepolis arşivinin tabletleri üzerinden gösterir. Bu arşiv yalnızca MÖ 509-493 yıllarını kapsar; başka yıllara ait bu türden kayıtlar kaybolmuştur.

Persepolis Tahkimat arşivi

Belgelerde

1933-34'te kazıcılar Persepolis'in sur duvarında binlerce kil tablet ve parça buldu. Tabletler MÖ 509 ile MÖ 493 arasına, yani Dareios'un 13. ile 28. saltanat yıllarına tarihlenir ve çoğu Elamca yazılmıştır. İşçilere ve görevlilere verilen tayınları, yol erzakını, hayvanları ve depoları kaydederler. Tayın alanlar arasında kâtiplerin kendileri de yer alır.

R. Hallock, Persepolis Fortification Tablets, 1969

Kil, deri ve pek çok dil

Belgelerde

Bazı Elamca tabletler parşömen üzerine yazan kâtiplerden söz eder; araştırmacıların çoğu bunu, günümüze ulaşmamış deri üzerine Aramice belgeler olarak yorumlar. Arşivde yüzlerce Aramice tablet de günümüze ulaşmıştır. Aramice, imparatorluk genelinde ortak yazı dili işlevi görüyordu. Dareios'un Behistun metninin MÖ 5. yüzyılın sonlarında yapılmış Aramice bir kopyası Mısır'daki Elephantine'de bulunmuştur; bu, kraliyet metinlerinin çevrilip uzak eyaletlere gönderildiğini gösterir.

Elephantine papyri (Aramaic version of DB); P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Valilerin ve kralların yanındaki kâtipler

Antik anlatı

Herodotos'a göre her Pers valisinin yanında bir kraliyet kâtibi bulunurdu. Bagaios ile söz dinlemeyen vali Oroites'in hikâyesinde, kâtip Kral'ın mektuplarını muhafızlara yüksek sesle okur, muhafızlar da bunlara uyar. Herodotos ayrıca Salamis'te Kserkses'in iyi savaşan kaptanların adlarını, babalarının adları ve şehirleriyle birlikte kâtiplere yazdırdığını söyler.

Herodotus 3.128; Herodotus 8.90

Eski Farsça yazıyı kim yarattı

Tartışmalı

Behistun yazıtında Dareios yeni bir yazı biçimi oluşturduğunu söyler. Pek çok tarihçi Eski Farsça çivi yazısının bu sırada onun kâtiplerince geliştirildiğini düşünür; bu durumda Pasargadai'deki Kyros'u anan kısa metinler sonradan eklenmiş olmalıdır. Başkaları ise bu pasajı daha dar yorumlar ve yazının daha eski olabileceğini savunur. Mesele hâlâ tartışılmaktadır.

DB §70; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002