Ansiklopedi › Makamlar

Kral'ın ulakları

Kraliyet ulakları ve Ahameniş yollarının menzil durakları, yaklaşık MÖ 530-479

Pers kralları Ege'den İndus'a uzanan toprakları yönetiyor, mühürlü buyrukları ve raporları korunan yollar boyunca taşıyan ulaklara bel bağlıyordu. Herodotos, Perslerin angareion dediğini söylediği atlı menzil sisteminin hızına hayran kalmıştı. Persepolis tabletleri ise sistemin daha sade yüzünü gösterir: tayınlar, yol belgeleri ve yolda olan memurlar.

Oyunda: Oyun ulakları Yol Menzili binası, Kral Yolu ve angaros sistemi üzerinden gösterir. Tarihte menziller, mühürlü yol izni taşıyan tüm yolculara erzak sağlardı; Sardes yolu da pek çok güzergâhtan yalnızca biriydi.

Bir atlı ulak zinciri

Antik anlatı

Herodotos, MÖ 480'de Salamis haberinin Yunanistan'dan Pers ülkesine nasıl ulaştırıldığını anlatır. Yol boyunca birer günlük mesafeyle adamlar ve atlar konuşlandırılmıştı; Yunan meşale koşucularının meşaleyi elden ele aktarması gibi, her atlı haberi bir sonrakine teslim ediyordu. Herodotos'a göre ne kar, ne yağmur, ne sıcak, ne de karanlık onları durdurabiliyordu; Persler bu aktarma düzenine angareion diyordu. Böyle bir ulak için kullanılan Yunanca angaros sözcüğü büyük olasılıkla bir Yakın Doğu ya da İran teriminden gelmiştir.

Herodotus 8.98

Yol boyunca menziller

Antik anlatı

Herodotos, Sardes'ten Susa'ya uzanan yolun kraliyet menzilleri ve iyi konaklama yerleriyle donatıldığını, nehirlerde ve geçitlerde korunan geçiş noktaları bulunduğunu anlatır. 111 menzil sayar ve günde 150 stadion yol alan bir yolcu için yolculuğun yaklaşık doksan gün sürdüğünü hesaplar. Bu rakamlar kraliyet haberlerinin hızını değil, olağan yolculuğu yansıtır.

Herodotus 5.52-54

Persepolis tabletleri neyi gösteriyor

Belgelerde

Çoğunlukla Elamca yazılmış ve yaklaşık MÖ 509 ile 493 arasına tarihlenen Persepolis Sur Tabletleri, Persis ve Elam'daki menzillerde yolculara verilen tayınları kaydeder. Yolcuların birçoğu, yolculuklarına ve erzaklarına izin veren, Kral'dan, bir satraptan ya da üst düzey bir memurdan alınmış mühürlü bir belge taşırdı. Tabletler bunlar arasında Elamca pirradaziš denen hızlı ulakları da anar.

R. T. Hallock, Persepolis Fortification Tablets, 1969

Hız, güzergâh ve amaç

Tartışmalı

Tarihçiler kraliyet mesajlarının gerçekte ne kadar hızlı ulaştığını tartışır. Sardes'ten Susa'ya menzilden menzile aktarılan bir mesaj için modern tahminler, Herodotos'un olağan yolculuk için verdiği doksan güne karşılık yaklaşık bir ila iki hafta arasındadır. Onun tarif ettiği Kral Yolu'nun Kapadokya'dan mı yoksa Kilikya'dan mı geçtiği de tartışmalıdır. Akademisyenler ayrıca hızlı ulakların ayrı bir teşkilat mı oluşturduğunu, yoksa genel menzil sisteminin en hızlı kullanıcıları mı olduğunu da tartışmaktadır.

P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Ulak teşkilatının mucidi olarak Kyros

Geç dönem efsanesi

Ksenophon, menzil sistemini Kyros'un icat ettiğini söyler. Onun anlatımına göre Kyros bir atın bir günde ne kadar yol alabileceğini öğrenmiş, bu aralıklarla menziller kurmuş ve buralara taze atları hazır tutacak adamlar yerleştirmiştir. Kyrupaideia örnek bir hükümdarın idealleştirilmiş portresi olduğundan, bu öykü sistemi kimin kurduğunu kaydetmekten çok Yunanlıların Pers düzenini nasıl hayal ettiğini gösterir.

Xenophon, Cyropaedia 8.6.17-18