Ansiklopedi › Binalar

Yol Menzili

Kralın yolları üzerinde memurlar, ulaklar ve askerler için konak yeri, MÖ 500 dolayları

Oyunda: Bölüm 5: Ferman

Yol menzilleri, Pers İmparatorluğu'nun ana güzergâhları boyunca kurulmuş duraklardı; Kral'ın işiyle yolculuk edenler buralarda yiyecek, yem ve dinç hayvan alırdı. Bu menziller sayesinde haberler, memurlar ve işçi takımları imparatorluğu hızla aşabiliyor, eyaletler de Susa ile Persepolis'teki saraylara bağlanıyordu.

Oyunda: Yalnızca Susa bölümünde inşa edilebilen, görevlileri bulunan bu menzil ferman kervanlarını hızlandırır, atlıları da akıncıları gözler. Tarihte menziller, mühürlü yol belgesi taşıyan devlet yolcularının iaşesini sağlardı; tüccar kervanlarına hizmet etmesi oyunun bir basitleştirmesidir.

Tabletlerde yolculara verilen tayınlar

Belgelerde

Yaklaşık MÖ 509-493 yılları arasında Elamca yazılan Persepolis Tahkimat tabletleri, yoldaki kişilere verilen un, bira, şarap ve yemi kaydeder. Yolcular, yolculuğa kimin izin verdiğini belirten ve halmi denen mühürlü bir belge taşırdı. Alıcılar arasında hızlı ulaklar (pirradaziš), memurlar ve Persis, Susa, Kandahar, Hindistan ve Sardes arasında yol alan işçi grupları vardır.

R. T. Hallock, Persepolis Fortification Tablets, 1969

Mısır satrapından daha geç bir yol izni

Belgelerde

MÖ 5. yüzyılın sonlarında Mısır satrabı olan Arşama'nın Aramice bir mektubu, yol boyunca sıralanan yerlerdeki memurlarına, kâhyası Nehtihor ile adamlarına Mısır yolculuklarında belirli günlük erzak vermelerini buyurur. Mektup, aynı sistemin Dareios'tan çok sonra da işlemeye devam ettiğini gösterir. Yüksek mevkili biri mühürlü bir buyruk çıkarır, yol boyunca depolar da bu buyruğu yerine getirirdi.

Arshama letter (TADAE A6.9)

Herodotos: yol ve ulakları

Antik anlatı

Herodotos, Sardes'ten Susa'ya uzanan yolu boydan boya kraliyet menzilleri ve güzel hanlarla anlatır; 111 menzil sayar ve yolculuğun yaya olarak yaklaşık üç ay sürdüğünü hesaplar. Başka bir yerde ise her günlük konak için taze bir adam ve atın beklediği atlı ulak zincirini anlatır; böylece bir haber hiç durmadan atlıdan atlıya geçerdi.

Herodotus 5.52-54; Herodotus 8.98

Menzilleri arazide bulmak

Tartışmalı

Yeri kesin olarak saptanabilmiş menzil sayısı azdır. Fars'taki Kale Kali'de bulunan, Ahameniş dönemine ait sütunlu bir yapının Susa ile Persepolis arasındaki yol üzerinde bir konak yeri olduğu ileri sürülmüştür, ancak işlevi hâlâ tartışmalıdır. Tarihçiler ayrıca ağı Dareios'un ne ölçüde kurduğunu, eski Asur ve Med yollarını ne ölçüde yeniden düzenlediğini de tartışır.

P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002; D. Graf, The Persian Royal Road System, 1994

Turnalardan hızlı

Geç dönem efsanesi

Ksenophon, bir atın bir günde ne kadar yol gidebileceğini sınadıktan sonra menzil sistemini Büyük Kyros'un icat ettiğini söyler. Bazılarının ulakların turnalardan hızlı uçtuğunu ileri sürdüğünü aktarır, ama kendisi buna kuşkuyla bakar. Kyrupaideia ideal bir kralın ahlaki portresidir; sisteme dair en sağlam erken kanıtlar Dareios dönemine ait tabletlerden gelir.

Xenophon, Cyropaedia 8.6.17-18