Ansiklopedi › Kraliyet buyrukları

Ticaret fermanı

Ahameniş İmparatorluğu'nda kraliyet geçiş vergileri, haraç ve ticaret, yaklaşık MÖ 530-479

Ticaret fermanı adı verilen bir Ahameniş buyruğu bilinmemektedir. Pers kralları haraç, el koyma ve geçiş vergileri yoluyla her ülkeden mal topluyordu; tüccarlar ise kraliyet gücünün açık tuttuğu ve vergilendirdiği yollar, nehirler ve deniz yolları boyunca dolaşıyordu. Günümüze ulaşan kanıtlar, ticaret ayrıcalıkları tanımaktan çok ticaretten kazanç sağlayan bir devlet ortaya koyar.

Oyunda: Defter'in Vergiler sayfasındaki kalıcı bir buyruk her ay gümüşe mal olur; karşılığında kent mal alırken daha az öder, satarken daha fazla alır. Bu bir oyun basitleştirmesidir. DSf, Susa'ya gönderilen malzeme ve işçileri kaydeder; ticari ayrıcalıkları değil.

Susa fermanında neler sayılır

Belgelerde

Dareios'un Susa'daki sarayı için yazdırdığı kuruluş fermanı, bunun için getirilen malzemeleri ve bunları getiren ya da işleyen halkları sayar. Bunlar arasında Lübnan'dan sedir, Sardes ve Baktriya'dan altın, Sogdiana'dan lacivert taşı ve akik, Kuş, Hindistan ve Arakhosia'dan fildişi vardır. Taşı İonlar ve Sardesliler yontmuş, tuğlaları Babilliler yapmıştır. Metin, Kral'ın gücünün tebaasının en uzak köşelerine erişmesini yüceltir ve serbest ticareti değil, kraliyet talebini kaydeder.

DSf

Mısır'a giren gemilere gümrük vergisi

Belgelerde

Mısır'dan kalma Aramice bir gümrük hesabı Elephantine'de günümüze ulaşmıştır; silinip Ahikar öyküsü için yeniden kullanılmıştır. Kserkses'in on birinci yılı olan MÖ 475'e tarihlenen belge, Mısır'a muhtemelen Nil ağızlarından birinin yakınındaki bir limandan giren İon ve Fenike gemilerini kaydeder. Görevliler her yükün bir kısmını ya da altın ve gümüş olarak belirli tutarlar alır, Kral'ın hanesi için yapılan ek ödemeleri de kaydederdi. Bu, tacın deniz ticaretini sistemli biçimde vergilendirdiğinin en açık kanıtıdır.

Elephantine customs account (TAD C3.7); A. Yardeni, BASOR 293, 1994

Nil'den denize bir kanal

Belgelerde

Dareios'un Nil ile Kızıldeniz arasına diktirdiği steller, onun bir kanal kazılmasını buyurduğunu ve ardından gemilerin bu kanaldan Mısır'dan Pers ülkesine geçtiğini söyler. Herodotos kanala firavun Nekho'nun başladığını ve Dareios'un bitirdiğini anlatır; ancak Strabon ve Diodoros daha sonra Dareios'un onu yarım bıraktığını ileri sürmüştür. Bu yapı Mısır'ı deniz yoluyla Basra Körfezi'ne bağladı. Kanal, özel tüccarlara olduğu kadar, belki daha da fazla, kraliyet trafiğine ve haraca hizmet ediyordu.

DZc; Herodotus 2.158

Esnaf Dareios

Antik anlatı

Herodotos'a göre Persler Kyros'a baba, Kambyses'e efendi, Dareios'a ise tüccar derlerdi. Herodotos, Dareios'un bu adı her eyaletin ödeyeceği haracı belirlediği ve her şeyden kâr sağladığı için aldığını açıklar. Bu lakap Perslerin olduğu kadar Yunanlıların da bir şakası olabilir. Yine de dışarıdan bakanların Dareios'un gelirleri titizlikle düzene sokmasını nasıl gördüğünü gösterir.

Herodotus 3.89

Kral ticareti teşvik etti mi

Tartışmalı

Egibi ailesininki gibi Babil arşivleri, Kyros, Kambyses ve Dareios döneminde tüccarların gümüş, mal ve vergi toplama işleriyle uğraştığını gösterir. Bazı tarihçiler, geçiş vergileri ve gümüş gelirleri işine yaradığı için tacın alışverişi teşvik ettiğini öne sürer. Diğerleri ise Persepolis tabletlerinde görüldüğü gibi haracın ve aynî ödemelerin kraliyet ekonomisine hâkim olduğunu vurgular. Bir kente ya da tüccara ticaret hakkı tanıyan hiçbir belge bilinmemektedir.

P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002; M. Jursa, Aspects of the Economic History of Babylonia in the First Millennium BC, 2010