Ansiklopedi › Binalar

Kraliyet Darphanesi

Kralın okçu figürlü sikkelerini basan atölye, muhtemelen Sardes'te, yaklaşık MÖ 500

Oyunda: Bölüm 7: Sardes Yanıyor, Bölüm 8: Marathon Koyu, Bölüm 9: Kanal, Bölüm 10: Sıcak Kapılar, Bölüm 11: Final

Yaklaşık MÖ 515 ile MÖ 500 arasında Dareios, Kralı okçu olarak gösteren kraliyet sikkeleri basmaya başladı: altın darikler ve gümüş sigloslar. Herodotos'a göre ilk altın ve gümüş sikkelerin basıldığı eski Lidya başkenti Sardes, muhtemelen bunların başlıca darphanesiydi. Sikkeler çoğunlukla batı eyaletlerinde askerlere ödeme yapmak ve yükümlülükleri karşılamak için kullanıldı; imparatorluğun büyük bölümü ise serveti hâlâ tartılmış gümüş ve mal olarak hesaplıyordu.

Oyunda: Sardes'teki darphane, hisar ve donanmanın da ihtiyaç duyduğu depo avlusu altınını hazine için altın başına sabit 12 gümüşe dönüştürür. Bu oran oyun için yapılmış bir basitleştirmedir; Herodotos altını gümüşün 13 katı değerinde hesaplamıştı.

Paktolos'tan gelen altın

Belgelerde

Sardes'teki kazıcılar, Paktolos çayının kıyısında MÖ 6. yüzyıldaki Lidya dönemine tarihlenen bir altın arıtımevi buldu. Buradaki işçiler, nehir kumlarındaki doğal altın-gümüş alaşımını tuzla ısıtarak altını ayırıyordu. Bu sayede ilk Lidya sikkelerinin karışık elektrumu yerine saf altından ve saf gümüşten sikkeler basmak mümkün oldu.

A. Ramage and P. Craddock, King Croesus' Gold, 2000

Pers egemenliği altında Lidya sikkeleri

Tartışmalı

Herodotos'a göre Lidyalılar altın ve gümüş sikke basan ilk halktır. Üzerinde aslan ve boğa bulunan, Kroiseid denen altın ve gümüş sikkeler geleneksel olarak Kroisos'a atfedilir. Bazı nümismatlar, bunların çoğunun, özellikle de daha hafif basımların, Sardes'in MÖ 546 dolaylarında ele geçirilmesinden sonra ve Dareios kendi tasarımlarını oluşturmadan önce Persler tarafından basıldığını savunur.

Herodotus 1.94; I. Carradice, The 'regal' coinage of the Persian empire, 1987

Kraliyet okçulu sikkeler

Belgelerde

Günümüze ulaşan sikkeler, elinde yay tutan taçlı bir figürü gösterir. En erken örneklerde figür belden yukarı betimlenir; sonraki basımlarda ise ok atmak için diz çökmüş ya da elinde yay ve mızrakla koşarken görülür. Arka yüzde yazıt yoktur, yalnızca kaba bir zımba izi bulunur. MÖ 500 tarihli Persepolis Tahkimat tabletlerinde kullanılan bir mühür, okçu figürlü bir siglostan yapılmıştır; bu da sikkelerin o tarihte var olduğunu gösterir. Darik adının Dareios'un kendisinden gelip gelmediği hâlâ tartışılmaktadır.

M. C. Root, Evidence from Persepolis for the dating of Persian and archaic Greek coinage, 1988

Herodotos: Kralın saf altını

Antik anlatı

Herodotos'a göre Dareios en yüksek saflıkta arıtılmış altından sikke bastırdı. Mısır valisi Aryandes'in Kral'a rakip olmak için aynı saflıkta gümüş çıkardığını, Dareios'un da onu isyan suçlamasıyla öldürttüğünü ekler. Herodotos başka bir yerde, haracın eritilip kil küplere döküldüğünü, küplerin sonra kırıldığını ve gerektikçe parçalar kesildiğini anlatır.

Herodotus 4.166; Herodotus 3.96

Sikkeler nerede kullanıldı

Belgelerde

Darikler ve sigloslar çoğunlukla batı Anadolu'da bulunur; Persis, Babilonya ya da Mısır'da ise nadiren ele geçer. Merkez topraklarda görevliler ücretleri arpa, şarap ve hayvan olarak kaydederdi; Persepolis Hazine tabletleri de gümüşü ağırlıkla verir. Dolayısıyla sikke, Yunan kentlerinin, askerlerin ve paralı askerlerin basılı paraya alışık olduğu batı eyaletlerine özgü bir araçtı.

P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002; I. Carradice, The 'regal' coinage of the Persian empire, 1987