Ansiklopedi › Binalar

Paktolos Altın Arıtımevi

Lidya'da, Sardes'te Paktolos kıyısında nehir altınını arıtan atölye, MÖ 6. yüzyıl

Oyunda: Bölüm 7: Sardes Yanıyor

Tmolos Dağı'ndan inip Sardes'in içinden akan Paktolos çayı, gümüşle karışık doğal altın pulları taşırdı. Kazıcılar, çayın kıyısında bu metalin neredeyse saf altına arıtıldığı bir Lidya arıtımevi buldular. Bu atölye, Kroisos'un servetini ve Sardes'in Pers hükümdarlarına devrettiği erken altın sikke basımını açıklamaya yardım eder.

Oyunda: Oyundaki yıkayıcılar ve arıtıcılar, kazılarla ortaya çıkan yöntemi ana hatlarıyla izler. Kazılan atölye büyük olasılıkla altıncı yüzyılın ortalarında kullanımdan çıkmıştı; bu nedenle 490'larda çalışan bir arıtımevi oyunun bir varsayımıdır.

Paktolos'un altını

Antik anlatı

Herodotos'a göre Lidya'da, Tmolos'tan sularla taşınan altın tozu dışında kayda değer pek az harika vardı. İonların ve Atinalıların 498'de Sardes'i yakışını anlatırken Paktolos'un altın tozu taşıyarak çarşı meydanının ortasından aktığını söyler. Çok daha sonra yazan Strabon ise ırmağın bir zamanlar altın taşıdığını, ama kendi zamanında bu kaynağın tükendiğini belirtir.

Herodotus 1.93; Herodotus 5.101; Strabo 13.4.5

Nehir kenarındaki atölye

Belgelerde

1960'lı ve 1970'li yıllarda Harvard-Cornell Sardes kazı heyeti, Paktolos'un doğu kıyısında Kuzey Paktolos olarak bilinen bir üretim alanını kazdı. Alanda çok sayıda küçük ocak ve fırın, kaba arıtma kaplarının parçaları, kurşuna doymuş ocak astarları ve minicik altın zerreleri bulundu. İşliklerin arasında, muhtemelen tanrıça Kybebe ya da Kybele'ye adanmış küçük bir sunak yer alıyordu.

A. Ramage and P. Craddock, King Croesus' Gold, 2000

Altını gümüşten ayırmak

Belgelerde

Sardes'teki nehir altını, altının bolca gümüşle oluşturduğu doğal bir alaşım olan elektrondu. Buluntular, arıtıcıların onu önce adi metallerden arındırmak için kurşunla erittiğini gösteriyor. Ardından altını çömlekler içinde tuza gömüp uzun süre ısıtıyorlardı; böylece gümüş klorüre dönüşüp çömleğin çeperlerine sızıyordu. Artıkların analizi, gümüşün de büyük olasılıkla geri kazanıldığını düşündürüyor.

A. Ramage and P. Craddock, King Croesus' Gold, 2000

Kroisos, sikkeler ve Persler

Tartışmalı

Herodotos'a göre Lidyalılar altın ve gümüş sikke basan ilk halktır. Kazı ekibi arıtımevini Lidya krallarının dönemine tarihler ve ayrı ayrı altın ve gümüş sikkelerin basımıyla ilişkilendirir, ancak kesin tarihleri tartışmalıdır. Akademisyenler ayrıca bu sikkelerin Kroisos tarafından mı, yoksa MÖ 540'lardaki fetihten sonra ilk Pers valileri tarafından mı basıldığını ve Pers egemenliği altında Sardes'te arıtmanın ne kadar sürdüğünü tartışır.

Herodotus 1.94; A. Ramage and P. Craddock, King Croesus' Gold, 2000

Midas ve altın nehir

Geç dönem efsanesi

Yunan yazarları, Frigya Kralı Midas'a dokunduğu her şeyi altına çevirme gücünün bahşedildiğini anlatır. En çok Romalı yazarlardan bilinen anlatıya göre ona Paktolos'ta yıkanarak bu güçten kurtulması söylenmiş, ırmağın kumları da altın rengine dönmüştür. En ayrıntılı anlatım, bu oyundaki olaylardan yaklaşık beş yüzyıl sonra yaşamış şair Ovidius'a aittir. Bu, altının oraya nasıl geldiğinin kaydı değil, açgözlülük üzerine ahlaki bir öyküdür.

Ovid, Metamorphoses 11