Ansiklopedi › Halklar

Lidyalılar

Sardes'ten yönetilen Batı Anadolu halkı; MÖ 540'lardan itibaren bir Pers eyaleti

Oyunda: Bölüm 1: Kurucunun Mezarı, Bölüm 7: Sardes Yanıyor

Lidyalılar batı Anadolu'nun nehir vadilerinde yaşardı; başkentleri Sardes, dik bir hisarın eteğindeydi. Mermnad hanedanı kralları döneminde Halys'in batısındaki Anadolu'nun büyük bölümüne hükmettiler ve Paktolos'un altınıyla zenginleştiler. Kyros MÖ 540'larda Sardes'i aldıktan sonra Lidya, Kral'ın valilerinin Ege kıyısındaki Yunan şehirlerini gözetim altında tuttuğu Sparda adlı Pers eyaleti oldu.

Oyunda: Oyun, Lidya'yı Sardes'ten hediyeler gönderen bir ticaret ortağı olarak ele alır ve orada Lidyalı toplama asker birlikleri kurar. Oysa MÖ 498'e gelindiğinde Lidya haraç ödeyen bir eyaletti; Herodotos, Sardes'i Lidyalılar ile Perslerin birlikte savunduğunu söyler.

Mermnadlar hanedanının kralları

Antik anlatı

Herodotos, Mermnad hanedanını tahtı ele geçiren Gyges'ten başlayarak Ardys, Sadyattes ve Alyattes üzerinden Kroisos'a kadar izler. Bu krallar kıyıdaki Yunan kentlerine saldırmış; Herodotos'a göre onları haraca bağlayan ilk kişi Kroisos olmuştur. Yine ona göre bir güneş tutulması Alyattes ile Medler arasındaki bir savaşı durdurmuş, ardından yapılan barışla sınır Halys'te belirlenmiştir. Herodotos'un tasvir ettiği Alyattes'in büyük mezar höyüğü, Sardes'in kuzeyindeki Bintepe'de hâlâ ayaktadır.

Herodotus 1.6-27, 1.74, 1.93

İlk sikkeler

Tartışmalı

Herodotos'a göre altından ve gümüşten sikke basan ve perakende dükkân açan ilk halk Lidyalılardı. Kazılarda çıkan elektron sikkeler, ki en eskilerinden bazıları Efes Artemision'undaki bir buluntu topluluğundan gelir, MÖ 600 civarında ya da biraz öncesinde ortaya çıkmış bir Lidya veya Doğu Yunan kökenine işaret eder. Tarihçiler, Kroiseid adı verilen saf altın ve gümüş sikkeleri hâlâ tartışır. Kimileri bunları bizzat Kroisos'un bastırdığını, kimileri ise fetihten sonra Perslerin bastığını düşünür.

Herodotus 1.94; A. Ramage and P. Craddock, King Croesus' Gold, 2000

Sardes'in düşüşü

Tartışmalı

Herodotos'a göre Kroisos Halys'i geçerek Pers topraklarına girmiş, ardından Sardes'e çekilmiştir. On dört günlük bir kuşatmanın sonunda, Mardlı bir asker hisar kayalığının korunmasız bir kesimine tırmanınca kenti yitirmiştir. Kazıcılar MÖ 500'lerin ortalarına ait, silahlar ve çarpışmada ölen erkeklerin kalıntılarını içeren bir yıkım tabakası bulmuşlardır. Tarih belirsizdir. Nabonidus Kroniği, Kyros'un MÖ 547'deki bir seferini kaydeder, ancak ülkenin adı hasarlıdır ve pek çok kişi burada Lidya yazdığından kuşku duyar.

Herodotus 1.76-84; Nabonidus Chronicle; Sardis excavation reports

Kroisos odun yığınının üstünde

Geç dönem efsanesi

Herodotos'a göre Kyros esir düşen Kroisos'u bir odun yığınının üzerine çıkarmış, Kroisos da Solon'un adını haykırmış. Kyros yumuşayıp alevler bir türlü söndürülemeyince Apollon yağmur göndermiş. Daha önce yazan şair Bakkhylides'te ise Kroisos odun yığınına kendi isteğiyle çıkar ve Apollon onu Hyperborealıların ülkesine götürür. Her iki anlatı da kibirlilerin düşüşüne dair birer ders olarak kurgulanmıştır ve gerçekte olup bitenin aktarımı sayılamaz.

Herodotus 1.86-87; Bacchylides, Ode 3

Kral'ın Hizmetindeki Sardesliler

Belgelerde

Dareios, Behistun'da Sparda'yı kendisine bağlanan ülkeler arasında sayar. Susa'daki kuruluş fermanı, altının Sardes'ten getirildiğini ve saray için taşı ve ahşabı Sardeslilerin işlediğini söyler. Persepolis'teki Apadana merdivenlerinde bir Lidya heyeti kaplar, bilezikler ve bir savaş arabası getirir. Kendine özgü bir alfabeyle yazılan bir Anadolu dili olan Lidyaca, Sardes'teki yazıtlarda yaşamaktadır; bunlar arasında Lidyaca ve Aramice olarak yazılmış daha geç tarihli iki dilli bir yazıt da bulunur.

DB §6; DSf; Persepolis Apadana reliefs

Adının yanındaki amblem

Belgelerde

Lydia'nın oyundaki amblemi Kroisos'un sikkelerini izler: karşı karşıya duran bir aslanın ve bir boğanın ön kısımları, yaklaşık MÖ 560-546'da altın ve gümüşten basılmış. Daha eski Lydia elektronu kükreyen bir aslan başı gösteriyordu. Herodotos ilk sikkeyi Lydialıların bastığını söyler.

Herodotus 1.94; J. Kroll, in N. Cahill (ed.), Love for Lydia, 2008