Ansiklopedi › Makamlar

Hazinedar

Kralın gümüşünün ve depolanan mallarının muhafızı, Persepolis, MÖ 6. yüzyıl sonu-5. yüzyıl

Farsçada muhtemelen ganzabara denen hazinedar, Kral'ın hazinelerini, yani kraliyet merkezlerinde saklanan gümüş, değerli eşya ve mamul mal stoklarını korurdu. Persepolis'te hazinedar yazılı emirler alır, işçilere tartılmış gümüşle ödeme yapar, personeli ve atölyeleri yönetirdi. Onun dairesinden kalan Hazine tabletleri, Ahameniş sarayının servetini nasıl yönettiğine dair en iyi kanıtlar arasındadır.

Oyunda: Oyun haznedarı, Persepolis arşivindeki ganzabara ve Kralın hazinelerinin bekçisi olarak sunar. Arşivdeki hazinelere ilişkin kanıtlar ancak MÖ 509'da başlar; bu yüzden daha önceki haznedarlar doğrudan belgelenmemiştir.

Birkaç dildeki unvan

Belgelerde

Hiçbir Eski Farsça yazıt bu unvanı açıkça yazmaz. Bilim insanları onu, ödünç biçimlerinden yola çıkarak kabaca 'hazine taşıyıcı' anlamına gelen ganzabara olarak yeniden kurar: Elamca tabletlerde kanzabara, Aramicede ganzabar. Aynı sözcük Ezra kitabının İbranicesinde gizbar olarak geçer. Bu kadar çok dile yayılması, Pers idari terimlerinin ne denli geniş bir alana ulaştığını gösterir.

G. Cameron, Persepolis Treasury Tablets, 1948; Ezra 1:8; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Persepolis Hazine Tabletleri

Belgelerde

1930'larda Persepolis'teki Hazine binasında çalışan kazıcılar, MÖ 492 ile MÖ 458 arasına tarihlenen birkaç yüz Elamca kil tablet ve parça buldu. Bunların çoğu, hazinedara adı geçen işçi gruplarına, çoğu zaman koyun ya da şarap erzaklarının bir kısmının yerine gümüşle ödeme yapmasını bildiren mühürlü buyruklardır. Ödemeler sikkeyle değil, karşa ve şekelle ölçülen tartılmış gümüşle yapılıyordu.

G. Cameron, Persepolis Treasury Tablets, 1948; E. Schmidt, Persepolis II, 1957

Depo ve atölye olarak hazineler

Belgelerde

MÖ 509 ile 493 arasına tarihlenen Persepolis Sur Tabletleri, Persepolis'te ve Pers ülkesinin başka yerlerinde Elamca kapnuški denen hazinelerden söz eder. Bunlar yalnızca külçe dolu mahzenler değildi. Hazine işçileri denen zanaatkâr ve emekçileri barındırır, mamul malları saklarlardı; yani hazinedar bir kasa odasının yanı sıra işleyen bir kurumu da yönetirdi.

R. Hallock, Persepolis Fortification Tablets, 1969; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Yunan yazarların gözünden kraliyet hazinesi

Antik anlatı

Herodotos'a göre Kral, haraç olarak gelen gümüşü ve altını eritip kil küplere döker, sonra küpleri kırar ve ihtiyaç duydukça madenden parça keserdi. Diodoros, Aleksandros'un 330'da Persepolis hazinesinde yaklaşık 120.000 talent bulduğunu bildirir. Ne Herodotos'un anlattığı yöntem ne de Diodoros'un verdiği hazinenin büyüklüğü Pers kayıtlarıyla doğrulanabilir.

Herodotus 3.96; Diodorus 17.71

Yazıtlı taş kaplar

Tartışmalı

Hazine'den çıkan yeşil taştan havanlar, havanelleri ve tabaklar, saymanların ve yardımcı saymanların adlarını veren kısa Aramice mürekkep notları taşır. İlk yayımcıları bunları haoma içeceğiyle ilgili bir ayinin kayıtları olarak okumuştu. Sonraki akademisyenlerin çoğu bu görüşü reddeder ve notları hazineye teslim edilen nesnelere ait idari etiketler olarak görür; dolayısıyla anlamları hâlâ tartışmalıdır.

R. Bowman, Aramaic Ritual Texts from Persepolis, 1970; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002