Ansiklopedi › Binalar

Kâtip Odası

Kraliyet kayıtları ve vergiler için yazı dairesi, Ahameniş İmparatorluğu, yaklaşık MÖ 530-479

Oyunda: Bölüm 1: Kurucunun Mezarı

Pers yönetimi yazılı kayıtlar üzerine kuruluydu. Kâtipler; erzak paylarını, hayvanları, işçileri, toprağı ve yükümlülükleri birkaç dilde kil tabletlere ve deriye kaydederdi; böylece Persepolis, Susa ya da Babil'deki görevliler neyin borçlu olunduğunu ve neyin ödendiğini denetleyebilirdi. Bu kayıtlar olmadan Kral'ın mülkleri, yolları ve haracı yönetilemezdi.

Oyunda: Kâtipler haneleri kaydeder ve yalnızca kayıtlı evler gümüş öder. Bu, tarihi basitleştirir: Pers yükümlülükleri çoğunlukla topraktan alınır, sıklıkla tahıl, hayvan ya da emekle ödenirdi; gümüş de Dareios'un sikke basımından sonra bile genellikle sikke olarak sayılmaz, tartılırdı.

Persepolis'te kil ve deri

Belgelerde

Yaklaşık 509-493 yıllarına tarihlenen Persepolis Tahkimat tabletleri, işçilere, yolculara, hayvanlara ve tanrılara verilen yiyeceklere ait binlerce kayıttan oluşur; çoğu Elamca, bir kısmı Aramicedir. Kâtiplerin adları bu tabletlerde geçer ve kâtipler de bizzat tayın alırdı. Bazı tabletler, büyük olasılıkla Aramice olarak deri üzerine yazan kâtiplerden söz eder; bu da günümüze ulaşan kil belgelerin yanında bir zamanlar deri belgelerin de bulunduğunu gösterir.

R. Hallock, Persepolis Fortification Tablets, 1969; W. Henkelman, The Other Gods Who Are, 2008

Babilonya'da toprakları ve vergileri saymak

Belgelerde

Babil arşivleri yükümlülüklerin nasıl izlendiğini gösterir. Askerlere ve ailelerine yay toprağı, at toprağı ya da savaş arabası toprağı olarak toprak verilir, toprak sahipleri de hizmet, ürün ve gümüş vermekle yükümlü olurdu. Nippur'dan, beşinci yüzyılın ilerleyen dönemlerinde yazılmış Muraşu metinleri, bu tür arazileri yöneten ve yükümlülüklerini onlar adına ödeyen ticaret evlerini kaydeder; demek ki sistem o zamana dek iyice yerleşmişti.

M. Stolper, Entrepreneurs and Empire, 1985; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Kral'ın yanındaki kâtipler

Antik anlatı

Herodotos, kraliyet kâtiplerini iktidarın hemen yanına yerleştirir. Oroites öyküsünde bir kraliyet kâtibi, Kralın mühürlü mektuplarını satrapın muhafızlarına yüksek sesle okur. Herodotos'a göre Salamis'te Kserkses savaşı izlerken kâtipleri de iyi dövüşen kaptanların adlarını, babalarının adları ve kentleriyle birlikte yazıya geçirmiştir.

Herodotus 3.128; Herodotus 8.90

Eski Farsçayı kim yazdı

Tartışmalı

Dareios, Behistun'da yeni bir yazı biçimi yaptırdığını söyler; pek çok bilim insanı bunu Eski Farsça çivi yazısı olarak yorumlar. Kimileri ise bu yazının daha önce de var olduğunu savunur; ancak Pasargadai'deki Kyros adına yazılmış kısa yazıtların bugün genellikle sonradan eklendiği düşünülür. Her hâlükârda gündelik yönetim yazışmaları Elamca, Aramice ve Babilce tutulur, Eski Farsça neredeyse hiç kullanılmazdı.

DB §70; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Gümüşle ödenen haraç

Antik anlatı

Herodotos'a göre Dareios imparatorluğu eyaletlere böldü ve her birinin yıllık haracını gümüş talent olarak belirledi; Persis'teki Persler ise hiç haraç ödemedi. Verdiği toplamlar şematiktir ve tarihçiler bunlara ihtiyatla yaklaşır. Tabletler, sarayın topladıklarının büyük bölümünün arpa, şarap, koyun ve emek biçiminde, aynî olarak geldiğini gösteriyor.

Herodotus 3.89; Herodotus 3.97