Ansiklopedi › Binalar

Kralın Gözü'nün Evi

Kralın Gözü, Yunan yazarlardan bilinen bir kraliyet gözcüsü, MÖ 6.-5. yüzyıl

Yunan yazarlarına göre Pers kralının, onun adına gözleyip haber getiren ve Kralın Gözü denen bir görevlisi vardı. Bu figür, Yunanlıların kraliyet gücünün uçsuz bucaksız bir imparatorluğun dört bir yanına uzanışını nasıl hayal ettiklerini gösterir. Dönemin hiçbir Pers belgesinde bu unvan geçmez; bu yüzden tarihçiler bunun tek bir makam mı, yoksa kralın sayısız muhbirini anlatmanın Yunanlılara özgü bir yolu mu olduğunu hâlâ tartışır.

Oyunda: Oyunda Kralın Gözü Evi, çalışanı olduğu sürece hırsızlıkları ve isyanları yarıya indirir. Böyle bir bina bilinmemektedir; kaynaklar Göz'ün gözetimini sokak suçlarına değil, Kral adına memurlara ve tebaaya yöneltir. Bu nedenle bu bir dramatizasyondur.

Kral oyunu oynayan çocuk

Antik anlatı

Herodotos, bir çobanın oğlu olarak büyütülen genç Kyros'un köyün çocukları tarafından bir oyunda kral seçildiğini anlatır. Kyros onlara görevler dağıtmış: ev yapanlar, muhafızlar, bir haberci ve Kralın Gözü adını verdiği bir çocuk. Herodotos bunu krallara yaraşır bir yaradılışın işareti olarak sunar; dolayısıyla hikâye, bu makamın Kyros döneminde var olduğunu kanıtlamaktan çok, Herodotos'un bir Pers sarayında nelerin bulunduğunu düşündüğünü gösterir.

Herodotus 1.114

Yunan yazarlarında gözler ve kulaklar

Antik anlatı

MÖ 472'de yazan Aiskhylos'un oyununda Pers korosu Kserkses'e, onun Gözü diye anılan güvenilir bir yoldaşını sorar; bu da Atinalıların bu deyimi zaten bildiğini düşündürür. Herodotos, Med kralı Deiokes'in ülkesinin dört bir yanında gözcüler ve dinleyiciler bulundurduğunu söyler. Daha sonra Ksenophon, kralın birçok gözü ve kulağı olduğu sözünü açıklar: kral yararlı haber getiren herkesi ödüllendirirdi, bu yüzden uyrukları hiçbir yerde ona karşı konuşmaya cesaret edemezdi.

Aeschylus, Persians; Herodotus 1.100; Xenophon, Cyropaedia 8.2.10-12

Atina'da komik bir elçi

Antik anlatı

Aristophanes, MÖ 425'te sahnelenen bir komedisinde, tek bir kocaman göz taşıyan bir kostüm giymiş, Kralın Gözü unvanlı Pseudartabas adında bir Pers elçisini sahneye çıkarır. Şaka ancak Atinalı seyirci bu unvanı tanıyorsa işler. Bu da fikrin Yunanistan'da bilindiğini gösterir; ne var ki komedi, bu makamın gerçekte nasıl işlediğine dair zayıf bir kanıttır.

Aristophanes, Acharnians

Makam mı, söz sanatı mı

Tartışmalı

Hiçbir kraliyet yazıtı ya da Persepolis tableti Kralın Gözü unvanını kullanmaz. Elephantine'den bir Aramice dilekçe, gaushaka, yani "dinleyiciler" denen yerel görevlilerden söz eder; bazıları bunları kralın kulaklarıyla ilişkilendirir. Bazı tarihçiler satraplar hakkında rapor veren gerçek bir müfettişin varlığını kabul eder. Steven Hirsch gibi diğerleri ise Yunanlıların genel kraliyet gözetimini tek bir makama dönüştürdüğünü düşünür. Pers kayıtları, sarayı haberdar tutan görevlileri, mühürlü yol belgelerini ve ulakları gerçekten de gösterir.

S. W. Hirsch, The Friendship of the Barbarians, 1985; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002