Bagastana (Behistun)

Babil'den Ekbatana'ya giden yol üzerinde, Dareios'un yazıt ve kabartmalarla işlettiği kutsal kayalık, MÖ 520-518 dolayları

Oyunda: Bölüm 3: Yalan

Bagastana, bugünkü batı İran'daki Bisutun, Mezopotamya'dan Ekbatana'ya giden ana yolun üzerinde, bir pınarın yukarısında yükselen kireçtaşından bir yardır. Dareios, Gaumata'ya ve asi krallara karşı kazandığı zaferi burada üç dilde uzun bir yazıtla birlikte bir kabartmaya oydurdu. Bu, tahta nasıl geçtiğine dair en ayrıntılı Pers anlatısıdır ve modern çağda çivi yazısının çözülmesinin anahtarı oldu.

Oyunda: 3. bölüm, Bagastana'yı Kralın kabartmasının kayalığa oyulduğu yer olarak sunar. Bölüm MÖ 522-521 yıllarında geçer, ancak oyma işi büyük olasılıkla ancak zaferlerden sonra, yaklaşık MÖ 520'de başlamış ve sonraki birkaç yıl içinde genişletilmiştir.

Kral Yolu üzerinde tanrılara ait bir yer

Antik anlatı

Ad muhtemelen yeniden kurulmuş Eski Farsça baga-stana, yani "tanrıların yeri" sözcüğünden gelir. Ktesias'a dayanan Diodoros dağı Bagistanon olarak adlandırır ve onun, büyük bir gök tanrısının Yunanca adı olan Zeus'a kutsal olduğunu söyler. Kayalık, Babil ile Med başkenti Ekbatana arasındaki işlek yolun üzerindeydi; bu yüzden o yoldan geçen yolcular anıtı, en azından aşağıdan, görebilirdi.

Diodorus 2.13

Dareios ile bağlı kralların kabartması

Belgelerde

Ovanın yaklaşık 60 metre yukarısındaki kabartma, ayağını yere serilmiş Gaumata'nın üzerine basmış Dareios'u ve onu izleyen, yay ve mızrak taşıyan iki maiyet adamını gösterir. Önünde, boyunlarından iple bağlanmış sekiz tutsak asi kral durur; yukarıda ise kanatlı bir figür süzülür. Ayakta duran dokuzuncu bir tutsak, Sakalı Skunha, yaklaşık MÖ 519'daki Saka seferinden sonra eklenmiştir. Onun figürünün oyulması ilk Elamca metnin bir kısmını yok etmiş, bu metin de yakınlarda yeniden kazınmıştır.

DB; R. Schmitt, The Bisitun Inscriptions of Darius the Great: Old Persian Text, 1991

Üç dil ve imparatorluğun dört bir yanında kopyalar

Belgelerde

Yazıt Elamca, Babilce ve Eski Farsça olarak günümüze ulaşmıştır. Dareios'un Gaumata'yı nasıl öldürdüğünü ve kendi sayımına göre, Gaumata da içlerinde olmak üzere, dokuz yalancı kralı tek bir yılda nasıl yendiğini anlatır. §70'te metni eyaletlere gönderdiğini söyler; nitekim taş üzerindeki bir Babilce kopyanın parçaları Babil'de bulunmuş, papirüs üzerindeki Aramice bir nüsha ise Elephantine'den günümüze ulaşmıştır. Henry Rawlinson kayalıktaki metni 1835 ile 1847 arasında kopyalamış ve bu, bilim insanlarının çivi yazısını çözmesine yardımcı olmuştur.

DB §70; J. Greenfield and B. Porten, The Bisitun Inscription of Darius the Great: Aramaic Version, 1982

Yazı ve anlatı üzerine tartışmalar

Tartışmalı

DB §70'te Dareios yeni bir yazı biçimi oluşturduğunu söyler. Metni Elamca ve Babilce sürümlerden sonra eklendiği için birçok kişi bunu Eski Farsça çivi yazısının bu anıt için icat edildiği şeklinde yorumlar, ancak başkaları buna katılmaz. Hem Dareios hem de Herodotos, Dareios'un öldürdüğü adamı, Kyros'un oğlu Bardiya'nın (Herodotos'ta Smerdis) kılığına girmiş bir magos olarak tanımlar. Bazı tarihçiler onun gerçek Bardiya olduğunu düşünür; bu da yazıtı zorla ele geçirilmiş bir tahtın savunusu hâline getirir.

DB §70; Herodotus 3.61; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Semiramis dağda

Geç dönem efsanesi

Ktesias'ı izleyen Diodoros, Asur kraliçesi Semiramis'in dağın eteğinde ordugâh kurduğunu, pınarın yanında bir bahçe düzenlettiğini ve yüz muhafızıyla birlikte kendi suretini kayalığa oydurduğunu anlatır. Bu öykü, yarı efsanevi bir Doğu kraliçesine dair Yunan anlatılarına aittir ve güvenilir bir tarih değildir. Yine de Ktesias'ın yazdığı MÖ 400 dolaylarında Yunan yazarların ya da onlara bilgi verenlerin kabartmayı artık Dareios'la ilişkilendirmediğini düşündürür.