Ansiklopedi › Savaşlar ve olaylar

Pelusion Savaşı

Kambyses'in Nil Deltası'nın doğu kenarında III. Psamtik'e karşı zaferi, MÖ 525

Oyunda: Bölüm 2: Mızrak Taşıyıcı

MÖ 525'te Kyros'un oğlu Kambyses, Delta'nın doğu kapısı olan Nil'in Pelusion ağzı yakınlarında yeni firavun III. Psamtik'i yendi. Bu zafer Memfis'e giden yolu açtı ve Mısır'ı bir yüzyıldan uzun süre kalacağı Pers İmparatorluğu'na kattı. Çarpışmalar hakkında bilinen hemen her şey Herodotos'tan gelir.

Oyunda: Oyun, Kambyses'in III. Psamtik'i ve onun Yunan ile Karyalı paralı askerlerini yendiğini, Mısırlıların da Memfis'e kaçtığını gösterir. Kronik, Herodotos'u izleyerek ordu büyüklüklerini vermez ve Ktesias'ın kayıp rakamlarını güvenilmez sayar.

Yürüyüş ve savaş

Antik anlatı

Herodotos, Halikarnassoslu paralı komutan Phanes'in Amasis'i terk ettiğini ve Kambyses'e çölden güvenli geçiş için Araplar'a başvurmasını önerdiğini, Arap kralının da su tulumlarıyla yüklü develer gönderdiğini söyler. Babasının ölümünden sonra yalnızca birkaç ay kral olan III. Psamtik, Nil'in Pelusion ağzında bekledi. Herodotos, Mısırlılar bozulup Memfis'e kaçmadan önce her iki tarafta da ağır kayıplar verilen çetin bir çarpışma olduğunu aktarır.

Herodotus 3.4-13

Phanes'in oğulları ve kemik tarlası

Antik anlatı

Herodotos, savaştan önce Psamtik'in Yunan ve Karyalı paralı askerlerinin Phanes'in oğullarını babalarının görebileceği bir yerde öldürdüğünü, kanlarını bir kasede şarap ve suyla karıştırıp içtiğini anlatır. Daha sonra ölülerin kemiklerini ayrı ayrı yığınlar hâlinde yatarken gördüğünü söyler. Yerliler ona Mısırlıların kafataslarının sert, Perslerinkilerin ince olduğunu göstermiş; bunu Mısırlıların başlarını güneşte tıraş etmesine, Perslerin ise keçe külah takmasına bağlamışlar, o da bu açıklamayı kabul etmiş.

Herodotus 3.11-12

Mısır kayıtlarının gösterdiği

Belgelerde

Hiçbir Mısır metni savaşı anlatmaz. Şu anda Vatikan Müzeleri'nde bulunan Udjahorresnet'in yazıtlı heykeli, onun Amasis ve III. Psamtik döneminde kraliyet gemilerine komuta ettiğini, ardından Kambyses'e başhekim olarak hizmet edip onun Mısırca kraliyet unvanlarının hazırlanmasına yardım ettiğini gösterir. Heykel, Kambyses'in her diyardan yabancılarla birlikte Mısır'a geldiğini söyler, ama çatışmanın kendisi hakkında hiçbir şey söylemez.

Statue of Udjahorresnet (Vatican Museums)

Sayılar, ihanet ve tarih

Tartışmalı

Herodotos ordu büyüklüklerini vermez. Yaklaşık MÖ 400 dolaylarında yazan Ktesias, 50.000 Mısırlı ile 7.000 Perslin öldüğünü ve Kombaphis adlı bir hadımın Mısır savunmasına ihanet ettiğini söyler. Ama aynı yazar firavuna Amyrtaios der ve tarihçiler onun rakamlarını tahminden ibaret sayar. Bazıları Udjahorresnet'in donanmasının kenarda durup durmadığını sorar, ancak kendi metni bunu söylemez. Savaş genellikle MÖ 525'e tarihlenir, bazı bilginler ise MÖ 526'yı savunur.

Ctesias, Persica (Photius epitome); P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Kutsal hayvanların hikâyesi

Geç dönem efsanesi

MS 2. yüzyılda yaşamış bir yazar olan Polyainos, Kambyses'in Pelusion'da ordusunun önüne köpekleri, koyunları, kedileri, ibisleri ve Mısırlılar için kutsal sayılan diğer hayvanları koyduğunu söyler; böylece savunanlar onlara zarar vermekten korkup ok atmayacaktı. Hikâye savaştan yaklaşık yedi yüzyıl sonra ilk kez ortaya çıkar ve daha eski hiçbir yazarda yoktur. Perslerin kalkanlarında kedi taşıdığını gösteren modern tasvirler ise bundan da öteye gider.

Polyaenus, Stratagems 7.9