Ansiklopedi › Savaşlar ve olaylar

Kambyses'in Mısır'ı fethi

Perslerin Firavun'un krallığını istila edip fethetmesi, Pelusion ve Memfis, MÖ 525

Oyunda: Bölüm 1: Kurucunun Mezarı, Bölüm 2: Mızrak Taşıyıcı

MÖ 525'te Kyros'un oğlu Kambyses, Yakın Doğu'nun son büyük bağımsız krallığı olan Mısır'a karşı, Fenike, Kıbrıs ve Yunan gemilerinin desteklediği bir Pers ordusuyla sefere çıktı. Pelusion'daki zaferden ve Memfis'in teslim olmasından sonra Mısır'ı bir satraplık yaptı ve ülkeyi firavun sıfatıyla yönetti. Herodotos'a göre III. Psamtik önce bağışlandı, ancak isyan çıkarmaya çalışırken yakalanınca öldürüldü.

Oyunda: Memfis bölümü seferi MÖ 525'e yerleştirir; Herodotos'un anlattığı gibi orduya Phanes yol gösterir, Araplar su sağlar ve bir Fenike donanması yer alır. Gerçek donanmada Kıbrıslı ve Yunan gemileri de vardı.

Kambyses neden sefere çıktı

Antik anlatı

Herodotos'a göre Kambyses, İonialı ve Aiolisli Yunanlıları Kyros'tan devraldığı tebaa arasında sayıyor ve onları Mısır seferine birlikte götürüyordu. Firavun Amasis'in paralı subaylarından Halikarnassoslu Phanes Perslere sığınıp Arap kralından güvenli geçiş istemelerini önerince sefer bir kılavuz kazandı. Amasis işgalden önce öldü; Herodotos, oğlu III. Psamtik'e yalnızca altı aylık bir saltanat veriyor.

Herodotus 2.1; 3.1-4; 3.10-14

Çölün ötesinden Pelusion'a ve Memfis'e

Antik anlatı

Herodotos'a göre Arap kralı su dolu tulumları develere yükleyip çöl yolu boyunca dizdi. Bir nehirden deri bir boru hattı çekildiği yönünde bir hikâye de aktarır, ancak bunu daha az inanılır bulur. Ordular Delta'nın doğu kenarındaki Pelusion'da karşılaştı; Mısırlılar bozguna uğrayıp Memfis'e kaçtı. Oradaki Mısırlılar bir Pers habercisini ve mürettebatını öldürünce Kambyses, şehir teslim olana dek kuşattı.

Herodotus 3.7-13

Mısırlıların gözünde firavun

Belgelerde

Amasis ve III. Psamtik döneminde donanma komutanı olan Udjahorresnet'in yazıtlı heykeli, Kambyses'e hizmet ettiğini ve onun Mesutira taht adı dahil kraliyet unvanlarını derlediğini söyler. Ayrıca Kral'ı, Sais'teki Neith Tapınağı'ndan yabancıları çıkarmaya ve ayinlerini yeniden başlatmaya ikna ettiğini belirtir. Dareios'un Behistun yazıtı ise yalnızca Kambyses'in Mısır'a gittiğini ve o yokken ülkede sadakatsizliğin yayıldığını söyler.

Statue of Udjahorresnet (Vatican Museums); DB §10

Deli mi, dikkatli bir hükümdar mı

Tartışmalı

Herodotos, Mısırlı bilgi kaynaklarına dayanarak Kambyses'in Apis boğasını bıçakladığını ve boğanın yaradan öldüğünü söyler. Sakkara'daki Apis galerilerinden çıkan bir stel ve yazıtlı bir lahit, MÖ 524'te bir Apis'in onurlarla gömüldüğünü, lahdi de Kambyses'in armağan ettiğini gösterir; bir sonraki Apis ise Dareios'un saltanatına dek yaşamıştır. Birçok tarihçi deli kral öyküsünün kaynağını, Kambyses'in tapınak gelirlerinde yaptığı kesintilere duyulan rahip öfkesine bağlar; sonraki bir Demotik metin bu kesintileri aktarır.

Herodotus 3.27-29; Apis stela of Cambyses' year 6 (Louvre)

Sahte gelinler ve kutsal kediler

Geç dönem efsanesi

Herodotos, Kambyses'in savaşa Amasis'in kendisine kızı yerine sahte bir gelin, yani önceki firavun Apries'in kızı Nitetis'i göndermesi yüzünden çıktığına dair anlatıları aktarır. Kambyses'in Nitetis'in oğlu olduğuna dair bir Mısır iddiasını da aktarır, ancak bunu reddeder. Çok daha sonra Polyainos, Kambyses'in Pelusion'da Mısırlıların kutsal saydığı hayvanları askerlerinin önüne yerleştirdiğini, böylece savunanların ok atmayacağını anlattı. Dönemin hiçbir kaynağı bu hikâyeleri doğrulamaz.

Herodotus 3.1-3; Polyaenus, Stratagems 7.9