Naukratis Yunanlıları

Batı Nil Deltası'ndaki Naukratis'e yerleşen Yunan tüccarlar, yaklaşık MÖ 620'den itibaren

Naukratis, Nil'in Kanopos kolu üzerinde, pek çok Yunan kentinden gelen tüccarların Mısırlılarla yan yana yaşadığı bir ticaret kentiydi. Buradan Yunan gümüşü, şarabı ve yağı ile Mısır tahılı, keteni ve natronu geçerdi. Kambyses MÖ 525'te Mısır'ı fethettiğinde kent ve tüccarları Pers yönetimine girdi ve işlerini sürdürdü.

Oyunda: Memfis bölümünde Naukratis Yunanlıları bir ticaret ortağı olarak yer alır. Naukratis aslında Memfis'in akış aşağısında, batı Delta'daydı; bu yüzden oyun onları Memfis'e konumla değil, ticaretle bağlar.

Kazısı yapılmış kent

Belgelerde

Flinders Petrie, günümüzdeki Kom Gieif yakınlarındaki yeri 1884'te tespit edip kazdı; Ernest Gardner ise çalışmaları 1885-86'da sürdürdü. Yaklaşık MÖ 620'lerden itibaren Yunan çanak çömleği, Apollon, Afrodit ve Dioskurlar kutsal alanları ve fayans skarabeler üreten bir atölye buldular. D. G. Hogarth daha sonra Hellenion'un ve Hera kutsal alanının yerini belirledi. Yüzlerce kap, boyayla yazılmış ya da kazınmış Yunanca adak yazıtları taşır.

W. M. F. Petrie, Naukratis I, 1886; A. Villing et al., Naukratis: Greeks in Egypt, British Museum, 2013

Herodotos, Amasis'in armağanı üzerine

Antik anlatı

Herodotos'a göre firavun Amasis, Naukratis'i yaşamaları ve ticaret yapmaları için Yunanlılara verdi. Hellenion'u paylaşan dokuz Doğu Yunan şehrini sayar; bunlar arasında Khios, Rodos, Phokaia ve Halikarnassos vardır. Aigina, Samos ve Milet'in ise kendilerine ait tapınakları vardı. Herodotos, Naukratis'in bir zamanlar Mısır'da Yunan gemilerine açık tek liman olduğunu da ekler.

Herodotus 2.178-179

Kim kurdu ve ne zaman

Tartışmalı

Çanak çömlek buluntuları, Yunanlıların Naukratis'te Amasis'in MÖ 570'te tahta çıkmasından çok önce, büyük olasılıkla I. Psamtik döneminde bulunduğunu gösterir. Tarihçilerin çoğu, Amasis'in zaten var olan bir yerleşimi yeniden düzenleyip sınırladığını düşünür. Firavunların buradaki ticareti ne ölçüde denetlediği ve ne kadarının Yunan kentlerine bırakıldığı ise hâlâ tartışılmaktadır.

A. Möller, Naukratis: Trade in Archaic Greece, 2000

Kserkses dönemine ait bir gümrük kaydı

Belgelerde

Elephantine'de bulunan ve sonradan başka bir metin için yeniden kullanılan Aramice bir papirüs, MÖ 475 dolaylarında Mısır'a giren gemilerden alınan gümrükleri kaydeder. İon gemileri vergilerini altın ve gümüşle, ayrıca yağ ve şarap gibi yüklerinden bir payla öderdi. Bu, Yunan ticaretinin Pers memurları yönetiminde sürdüğünü gösterir. Günümüze ulaşan metin limanın adını vermez; araştırmacılar bunun Naukratis mi yoksa başka bir Delta limanı mı olduğu konusunda ayrışır.

B. Porten and A. Yardeni, Textbook of Aramaic Documents from Ancient Egypt, vol. 3, 1993 (TAD C3.7); P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Rhodopis ve Sandalet

Geç dönem efsanesi

Herodotos, bir zamanlar Samoslu Iadmon'un kölesi olan, şair Sappho'nun kardeşi Kharaksos tarafından azat edilen ve Naukratis'te yaşayan Trak kurtizan Rhodopis'ten söz eder. Onun zamanından yaklaşık beş yüzyıl sonra yazan Strabon, bir kartalın Rhodopis'in sandaletini kapıp Memfis'teki bir kralın kucağına düşürdüğünü, kralın da onu arayıp bulduğunu ve onunla evlendiğini ekler. Bu anlatı tarih değil, bir romanstır.

Herodotus 2.134-135; Strabo 17.1.33

Adının yanındaki amblem