Ansiklopedi › Yerler

Milet

Maiandros'un ağzında bir İon Yunan kenti; MÖ 494'te Persler tarafından alındı

Oyunda: Bölüm 6: Tekne Köprüsü, Bölüm 7: Sardes Yanıyor

Milet, Karya kıyısında, Maiandros ağzı yakınında bir Yunan kentiydi; Herodotos onu MÖ 500 dolaylarındaki doruk döneminde İonia'nın süsü olarak niteler. Pers egemenliği altında kentin tiranları Histiaios ve Aristagoras Kral'ın güvenini kazandı; ta ki Aristagoras MÖ 499'da İonları isyana sürükleyene dek. Persler kenti MÖ 494'te aldı ve Milet'in düşüşü Yunan dünyasını sarstı.

Oyunda: Milet oyunun bölümlerinden biri değildir. Kronik, Milet'i İon kentlerinin en büyüğü olarak anar ve kuşatma ve lağımlarla ele geçirilişini, Herodotos gibi, MÖ 494'e tarihler.

Maiandros kıyısında bir liman kenti

Belgelerde

Alman ekipler 1899'dan beri Milet'te kazı yaparak bir yarımada üzerinde kurulmuş, bugün alüvyonla dolup iç kesimde kalmış birkaç limana sahip bir kenti gün ışığına çıkardı. Kalabaktepe'de ve Zeytintepe'deki Afrodit kutsal alanında Arkaik döneme ait evler, küçük tapınaklar ve atölyeler bulundu. Her iki alanda da kazıcıların yaklaşık MÖ 494 yılına tarihlendirdiği yangın ve yıkım izleri görülür. Kentin büyük kutsal alanı olan Didyma'daki Apollon kehanet merkezi yaklaşık 16 kilometre güneydeydi.

A. Greaves, Miletos: A History, 2002

Pers vasallığından isyana

Antik anlatı

Herodotos'a göre Kyros Lidya'yı aldığında Milet, Kroisos döneminde sahip olduğu koşulları korudu. Kentin tiranı Histiaios, Dareios'un İstros üzerindeki köprüsünü korumaya yardım etti ve Trakya'da toprakla ödüllendirildi; ama sonradan Susa'da Kral'ın yanında tutuldu. Vekili Aristagoras, MÖ 500 dolaylarında Pers yardımıyla Naksos'u almayı başaramadı. Kendini kurtarmak için Aristagoras tiranlıktan el çekti ve İonia'yı Kral'a karşı ayaklandırdı.

Herodotus 1.141; 4.137; 5.11; 5.23-25; 5.30-38

MÖ 494 kuşatması ve kentin düşüşü

Antik anlatı

Herodotos'a göre İon donanması Lade'de dağıldıktan sonra Persler Milet'i karadan ve denizden kuşattı, surların altını oydu, her türlü kuşatma aletini getirdi ve kenti isyanın altıncı yılında ele geçirdi. Erkeklerin çoğu öldürüldü, kadınlar ve çocuklar köleleştirildi. Tutsaklar Susa'ya götürüldü ve Dareios onları Dicle'nin ağzı yakınındaki Ampe'ye yerleştirdi. Didyma'daki kutsal alan yağmalanıp yakıldı.

Herodotus 6.7-17 (Lade); 6.18-20

Milet gerçekte ne kadar boştu

Tartışmalı

Herodotos'a göre Milet'te Miletli kalmadı; Atina'nın, Milet'in Alınışı adlı bir oyunu sahneleyen şair Phrynikhos'a para cezası verdiğini de ekler. Oysa MÖ 479'da Mykale'de Pers ordusunda Miletliler de vardı; orduyu önce yanılttılar, sonra ona saldırdılar. Kent MÖ 479'dan sonra düzenli bir ızgara planıyla yeniden kuruldu. Pek çok tarihçi Herodotos'un nüfus kaybını abarttığını düşünür; yine de kazılarda ortaya çıkan yıkım ağır bir darbe alındığını doğrular.

Herodotus 6.21-22; 9.104; V. B. Gorman, Miletos, the Ornament of Ionia, 2001

Brankhidai ve akıbetleri

Geç dönem efsanesi

Sonraki yazarlar Didyma hakkında farklı bir öykü anlattılar. Onların anlatımına göre tapınağın rahip ailesi Brankhidai, tapınak hazinesini Kserkses'e teslim etti ve cezalandırılma korkusuyla onunla birlikte doğuya gitti. Strabon ve Curtius, Aleksandros'un onların torunlarını Oksos'un ötesinde bulduğunu ve hainlerin mirasçıları olarak yok ettiğini söyler. Bu öykü, Didyma'nın yakılışını MÖ 494'e yerleştiren Herodotos ile çelişir ve cezasını bulan ihanete dair ahlaki bir öykü gibi okunur.

Strabo 14.1.5; 11.11.4; Curtius Rufus, Histories of Alexander 7.5