Ansiklopedi › Yerler

Naukratis

Mısır'da, Nil'in Kanopos kolu üzerinde, yaklaşık MÖ 620'den itibaren Yunan ticaret limanı

Naukratis, batı Nil Deltası'nda, Yunan tüccarların Mısır egemenliği altında yaşamalarına, ticaret yapmalarına ve kendi kutsal alanlarını kurmalarına izin verilen bir nehir limanıydı. Yunan mallarının Mısır'a girdiği, Ege'ye giden Mısır tahılının, keteninin ve öteki mallarının da çıktığı başlıca kapıydı; Kambyses MÖ 525'te Mısır'ı fethettiğinde Pers egemenliğine geçti.

Oyunda: Oyunda Naukratis, Memfis bölümünün ticaret ortaklarından biridir. Tarihte ise nehrin çok daha aşağısında, batı Delta'da, Sais yakınlarında bulunuyordu; iki kent arasında mallar Nil üzerinde teknelerle taşınırdı.

Kanopos kolu üzerinde bir liman

Belgelerde

Kom Gieif'teki kazılar, yerleşimin burada olduğunu ortaya koydu; kent, Nil'in Kanopos kolu üzerinde, kraliyet kenti Sais'e kısa bir mesafede bulunuyordu. Flinders Petrie ve ardından gelen İngiliz kazıcılar Yunan kutsal alanları, Doğu Yunan ve başka yerlerden ithal edilmiş çanak çömleklerden oluşan büyük birikintiler ve satış için fayans skarabeler ile muskalar üreten bir atölye buldu. Son saha çalışmaları eski ırmak yatağı boyunca liman tesislerinin izini de sürdü.

W. M. F. Petrie, Naukratis I, 1886; A. Villing et al., Naukratis: Greeks in Egypt, British Museum, 2013-

Herodotos'a göre Amasis'in bağışı

Antik anlatı

Herodotos'a göre firavun Amasis, Mısır'a gelen Yunanlılara yerleşip ticaret yapmaları için Naukratis'i verdi. Herodotos, aralarında Khios, Rodos, Halikarnassos ve Mytilene'nin de bulunduğu, Hellenion adlı ortak bir kutsal bölgeyi birlikte yöneten dokuz Doğu Yunan kentinin adını sayar; Aigina, Samos ve Milet ise kendi tapınaklarını ayrı tutuyordu. Herodotos ayrıca Naukratis'in bir zamanlar Yunan tüccarlara açık tek liman olduğunu, bu yüzden Nil'in başka ağızlarına varan gemilerin oraya yönlendirildiğini ekler.

Herodotus 2.178-179

Kim, ne zaman kurdu

Tartışmalı

Herodotos Naukratis'i MÖ 570 civarından itibaren hüküm süren Amasis'le ilişkilendirir, ancak Strabon kenti daha önceki bir Psammetikhos döneminde gelen Miletli yerleşimcilere bağlar. Çanak çömlek buluntuları, Amasis'ten önce, 7. yüzyılın sonlarından itibaren bir Yunan varlığını destekler. Tarihçilerin çoğu bugün Amasis'in kenti kurmadığını, var olan bir ticaret topluluğunu düzene soktuğunu düşünür; yine de kentin nasıl yönetildiği ve Yunan olduğu kadar ne ölçüde Mısırlı olduğu hâlâ tartışılmaktadır.

Strabo 17.1.18; A. Möller, Naukratis: Trade in Archaic Greece, 2000

Pers egemenliğinde ticaret

Tartışmalı

Kambyses MÖ 525'te Mısır'ı aldıktan sonra da Naukratis ticarete devam etti ve Yunan malları gelmeyi sürdürdü. Elephantine'den çıkan, Kserkses'in saltanatında yaklaşık MÖ 475 yılına tarihlenen, silinmiş bir Aramice gümrük kaydı, Mısır'a giren şarap, yağ ve metal yüklerine vergi ödeyen İon ve Fenike gemilerini sıralar. Metin limanın adını vermez; akademisyenler bunun Naukratis'i mi yoksa Delta'daki başka bir limanı mı yansıttığı konusunda ayrışır, ama belge Kral'ın görevlilerinin bu deniz ticaretini nasıl vergilendirdiğini gösterir.

A. Yardeni, Maritime Trade and Royal Accountancy in an Erased Customs Account from 475 BCE, 1994; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002

Rhodopis ve Sappho'nun kardeşi

Geç dönem efsanesi

Herodotos, Trakya doğumlu olup Amasis zamanında Naukratis'te ün kazanan hetaira Rhodopis'i anlatır. Şair Sappho'nun kardeşi Mytileneli Kharaksos onu özgür kılmak için büyük bir bedel ödedi; Herodotos'a göre Sappho bir şiirinde kardeşiyle bu yüzden alay etti. Bazı Yunanlılar Gize piramitlerinden birini Rhodopis'in yaptırdığını ileri sürdü; Herodotos bu öyküyü reddeder. Anlatı, kentin tarihinden çok Yunan dedikodusundaki ününü yansıtır.

Herodotus 2.134-135