Ansiklopedi › Binalar

Hurmalık

Memfis çevresinde, Nil taşkın ovasındaki hurmalıklar, Mısır, MÖ 525 civarı

Oyunda: Bölüm 2: Mızrak Taşıyıcı

Hurma ağacı Mısır'da yüzyıllardır yetişiyordu ve ülkenin en yararlı ağaçlarından biriydi. Meyvesi taze ya da kurutulmuş olarak yenir, tatlandırıcı olarak kullanılırdı; gövdesi ve yaprakları ise kereste, çatı örtüsü, hasır ve ip olarak işe yarardı. Kambyses MÖ 525'te Mısır'ı fethettiğinde, Memfis çevresindeki tarlalar ve köyler arasında, Pers egemenliğinden çok önce olduğu gibi hurmalıklar uzanıyordu.

Oyunda: Memfis bölümünde Meyve Bahçesi, kara topraktaki hurma ağaçlarından oluşan bir Hurmalık biçimini alır ve Köy Büyüğünün Evleri hurma ister. "Kara toprak", Mısırlıların ülkelerine verdikleri ve Nil'in koyu renkli toprağından gelen kemet adının karşılığıdır.

Kara toprağın hurmaları

Belgelerde

Mısır'daki mezarlarda ve yerleşimlerde hurma çekirdekleri ve kurutulmuş meyveler bulunmuştur. Hurmalar mezarlara bırakılan yiyecek sunuları arasına da konurdu. Bu tür buluntular, kültür hurmasının geniş çapta yayıldığı MÖ 2. binyıldan itibaren çok daha yaygınlaşır. Yeni Krallık mezar resimlerinde bahçelerde ve havuz kenarlarında hurma ağaçları ile dallı dum palmiyesi görülür. Memfis'in Mit Rahina'daki kalıntıları bugün hâlâ hurmalıklar arasında yer alır.

W. Darby, P. Ghalioungui and L. Grivetti, Food: The Gift of Osiris, 1977; D. Zohary, M. Hopf and E. Weiss, Domestication of Plants in the Old World, 2012

Yiyecek, tatlandırıcı ve yapı malzemesi

Belgelerde

Metinler ve kalıntılar, hurmanın bütün olarak yendiğini, saklamak için kurutulduğunu ve bal pahalı olduğundan ekmeği tatlandırmakta kullanıldığını gösterir. Eski çalışmalar hurmanın biraya da tat verdiğini ileri sürerdi, ancak kalıntı analizleri bunu doğrulamamıştır. Palmiye gövdelerinden kiriş ve çatı malzemesi, yaprak saplarından sepet ve kasa, liflerinden de halat yapılırdı. Bir hurmalık, bir haneye aynı ağaçlardan hem yiyecek hem malzeme sağlardı.

W. Darby, P. Ghalioungui and L. Grivetti, Food: The Gift of Osiris, 1977

Herodotos: hurma şarabı ve hurmalıklar

Antik anlatı

Herodotos'a göre Mısırlı mumyacılar beden boşluğunu doldurmadan önce hurma şarabıyla, ardından dövülmüş baharatlarla yıkardı. Babilonya'yı anlatırken ekmek, şarap ve bir tür bal veren hurma ağaçlarıyla dolu bir ovayı tasvir eder. Hurmaların döllenmesini incirlere uygulanan işlemle karşılaştırması, hurmaların nasıl tozlaştığını yanlış anladığını gösterir.

Herodotus 2.86; Herodotus 1.193

Pers anayurdunda hurma

Belgelerde

Hurma ağaçları Elam'ın ve güney Persis'in sıcak ovalarında yetişirdi. Persepolis Tahkimat arşivinin Dareios döneminde yazılmış Elamca tabletleri, kraliyet depolarından dağıtılan ürünler arasında tahıl, şarap ve biranın yanı sıra hurmayı da kaydeder. Dolayısıyla Mısır'a gelen Persler bu ağacı ve meyvesini zaten tanıyordu.

R. Hallock, Persepolis Fortification Tablets, 1969

Pers egemenliği neleri değiştirdi

Tartışmalı

Herodotos Mısır'ın haracını gümüş, balık geliri ve Memfis'teki Pers garnizonu için tahıl olarak sıralar, ama hurmadan hiç söz etmez. Kambyses ve Dareios döneminde hurmalıkların nasıl vergilendirildiği ayrıntılı olarak bilinmez. Tarihçiler Pers egemenliğinin Mısır'daki toprak mülkiyetini ne ölçüde değiştirdiğini tartışır; Briant dahil pek çoğu sürekliliği vurgular. Augustus döneminde yazan Strabon, Aşağı Mısır'ın hurmalarını güneydekilerden daha düşük nitelikli bulmuştu.

Herodotus 3.91; Strabo, Geography book 17; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002