Ansiklopedi › Binalar

Meyve Bahçesi

Ahameniş İmparatorluğu'nun sulanan meyve bahçeleri, MÖ 6.-5. yüzyıllar

İmparatorluğun dört bir yanında meyve ağaçları sulak topraklarda yetişirdi: Babilonya'da hurma, Persis'te incir, asma ve başka meyveler, kraliyet mülklerinde ise karma bahçeler. Saray kayıtları meyvenin hem erzak hem de kraliyet sofrası için kullanıldığını gösterir. Yunan yazarlar ve sahiciliği tartışmalı bir kraliyet mektubu ağaç dikmeyi iyi yönetimle ilişkilendirir; dolayısıyla meyve bahçesi hem işleyen bir çiftlik hem de Kral'ın toprağa gösterdiği özenin bir simgesiydi.

Oyunda: Oyunda Meyve Bahçesi, kanallardan sulanan meyve ağaçlarından oluşan bir yiyecek binasıdır ve Köy Büyüğünün Evleri onun meyvesini ister. Bu bir basitleştirmedir: gerçek meyve bahçeleri Persis'teki yayla mülklerinde, derelerden gelen kanallarla beslenerek de yetiştirilirdi.

Persepolis tabletlerinde meyve

Belgelerde

Yaklaşık 509-493 yılları arasında Elamca yazılan Persepolis Tahkimat tabletleri, meyvenin Kral'ın ekonomisi içindeki dolaşımını kaydeder. Hurma ve incir, işçilere verilen tayınlar ve kraliyet ile seçkin hanelerin erzakı olarak geçer. Bazı metinler, arazilere dikilecek meyve ağaçlarıyla ilgili görünür. Bunlar arasında tabletlerin partetaš dediği duvarlı bahçeler de vardır. Bu ad, Yunanca paradeisos sözcüğünün kökenindeki Farsça sözcüğün Elamca biçimidir.

R. Hallock, Persepolis Fortification Tablets, 1969; W. Henkelman, The Other Gods Who Are, 2008

Babilonya'nın hurmalıkları

Belgelerde

Babilonya'da hurma ağacı, nehir ovasında kanallar boyunca dikilen başlıca meyve ağacıydı. Egibi metinleri gibi ticari arşivler ve Nippur'dan çıkan daha geç tarihli Muraşu arşivi (MÖ 479 sonrası), hurmalıkların kiralanmasını, bahçıvanların borçlu olduğu payları ve hurmayla ödenen kiraları kaydeder. Bu belgeler meyve bahçelerini, kanal suyuna erişimle bağlantılı, özenle yönetilen mülkler olarak gösterir.

M. Stolper, Entrepreneurs and Empire, 1985

Herodotos: Babil hurması

Antik anlatı

Herodotos'a göre Babil ovasının her yanında hurma ağaçları yetişiyordu ve halk bunların meyvesinden yiyecek, şarap ve bal elde ediyordu. Ayrıca üreticilerin, Yunanlıların erkek dediği hurmaların meyvesini meyve veren ağaçlara bağladığını anlatır. Bunu, yanlış olarak, Yunanlıların incir ağaçlarına uyguladığı yöntemle karşılaştırarak açıklar. Anlatısı, Babil belgelerinde görülen hurmanın önemiyle örtüşür.

Herodotus 1.193

Dareios ve Gadatas'a yazdığı mektup

Tartışmalı

Menderes kıyısındaki Magnesia'dan bir Yunanca yazıt, Dareios'un görevlisi Gadatas'a yazdığı bir mektubu aktarır: Kral, Fırat'ın ötesinden getirdiği meyve ağaçlarını Asya'nın aşağı bölgelerine diktiği için onu över, Apollon'un kutsal bahçıvanlarından vergi aldığı için de azarlar. Günümüze ulaşan taş Roma döneminde yontulmuştur. Bazı tarihçiler bunu gerçek bir kraliyet mektubunun kopyası olarak kabul eder. Başta Pierre Briant olmak üzere diğerleri ise bunun sonradan yapılmış bir sahte belge olduğunu ileri sürmüştür.

R. Meiggs and D. Lewis, Greek Historical Inscriptions, no. 12; P. Briant, Histoire et archéologie d'un texte: la Lettre de Darius à Gadatas, 2003

Ksenophon'a göre Kralın ağaçları

Antik anlatı

MÖ 4. yüzyılda yazan Ksenophon, Pers kralının parklarının ağaçlarla dolu, toprağın da iyi işlenmiş olmasına özen gösterdiğini söyler. Genç Kyros'un Spartalı Lysandros'a Sardes'teki, ağaçları dümdüz sıralar hâlinde dikilmiş parkını gösterdiğini ve bazılarını bizzat diktiğini öne sürdüğünü anlatır. Sahne bu oyunun döneminden sonraya aittir, ancak Yunanlıların ağaç dikmeyi krallık erdemiyle nasıl ilişkilendirdiğini gösterir.

Xenophon, Oeconomicus 4.13 and 4.20-25