Ansiklopedi › Binalar

Kraliyet Bahçesi

Pasargadai saraylarının yanında taş su kanallı bahçe, MÖ 540-530 dolayları

Oyunda: Bölüm 1: Kurucunun Mezarı

Büyük Kyros, büyük olasılıkla Pasargadai'de saraylarının yanında, kireçtaşından oyulmuş dar kanallarla sulanan dikili bir bahçe düzenledi. Bu, planı arazide günümüze ulaşmış en eski Pers kraliyet bahçesi olsa gerektir. Bahçe; sarayı, suyu ve ağaçları hükümdarlık için tek bir sahnede birleştiriyordu. Yunan yazarlar da sonradan bu tür bahçeler için kullanılan Farsça sözcüğü paradeisos olarak kendi dillerine aldılar.

Oyunda: Oyun, bahçeyi on altı hücre içindeki her eve bahçe sağlayan bir anıt olarak ele alır. Bu bir basitleştirmedir: gerçek bahçe, kent halkına açık bir olanak değil, sarayların yanında yer alan kraliyete ait bir alandı.

Saraylar arasındaki kanallar

Belgelerde

1960'lardaki kazılarda, konut sarayının yanındaki dikdörtgen bir alanın çevresini dolanan, yaklaşık çeyrek metre genişliğinde taş su kanalları bulundu. Kanallara aralıklarla küçük kare havuzlar yerleştirilmişti. Bahçenin köşelerinde iki küçük köşk yükseliyor, sarayın uzun revakı ise dikili bahçeye bakıyordu.

D. Stronach, Pasargadae, 1978

Dört bölümlü bir plan ya da daha büyük bir şey

Tartışmalı

Stronach, bahçeyi kanallar ve yürüyüş yollarıyla dörde bölünmüş bir dikdörtgen olarak yeniden kurguladı ve onu sonraki Pers dörtlü bahçesinin atası olarak gördü. 2000'lerin başında alanda yapılan jeofizik araştırma, ova boyunca daha geniş bir kanal ağının izini sürdü. Tarihçiler bugün dört parçalı düzenin kesin olup olmadığını ve sistemin ne kadarının Kyros'a, ne kadarının Dareios dönemindeki sonraki çalışmalara ait olduğunu tartışıyor.

R. Boucharlat and C. Benech, Organisation et aménagement de l'espace à Pasargades, 2002

Mezarın çevresindeki bahçe

Antik anlatı

Arrianos, Kyros'tan yaklaşık iki yüzyıl sonra Pasargadai'yi Aleksandros'la birlikte gören Aristobulos'a dayanır. Ona göre Kyros'un mezarı kraliyet parkının içinde, akarsuları ve gür çimenleri olan, türlü türlü ağaçtan bir korulukta duruyordu. Strabon da aynı kaynaktan benzer bir tablo çizer. Mezar saraylardan epeyce uzakta olduğuna göre bu park büyük olasılıkla kanallı bahçenin kendisi değil, daha geniş, ağaçlandırılmış bir araziydi.

Arrian, Anabasis 6.29; Strabo 15.3.7

Bir kraliyet kurumu olarak cennet bahçesi

Belgelerde

Dareios dönemine ait Persepolis Tahkimat tabletleri, Elamcada partetaš denen arazilerden söz eder. Bu ad, Yunanca paradeisos sözcüğünün kaynağı olan Eski Farsça sözcükten gelir. Bunlar yalnızca keyif bahçeleri değil, ağaçların, ekinlerin ve erzakın tutulduğu, yönetilen kraliyet mülkleriydi. Pasargadai bahçesi, kralı toprağın sahibi ve onu geliştiren kişi olarak gösteren bu geniş örüntünün bir parçasıdır.

P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002; W. Henkelman, The Other Gods Who Are, 2008

Ağaç diken kral

Geç dönem efsanesi

Ksenophon, bir Pers prensi olan Genç Kyros'un MÖ 407 civarında Spartalı Lysandros'a Sardes'teki parkını gösterdiğini anlatır. Kyros, parkı kendisinin tasarladığını ve bir kısmını bizzat diktiğini söylemişti. Ksenophon bu sahneyi, iyi bir hükümdarın tarımla ilgilenmesi gerektiğine dair ahlaki bir ders olarak kullanır. Sahne daha sonraki bir Kyros'la ilgilidir ve bir ideali biçimlendirir; bu yüzden Büyük Kyros'un bahçesini doğrudan betimlediği söylenemez.

Xenophon, Oeconomicus 4.20-25