Ansiklopedi › Halklar

Fenikeliler

Pers egemenliği altında Levant kıyısının denizci kent devletleri, yaklaşık MÖ 539-479

Oyunda: Bölüm 2: Mızrak Taşıyıcı, Bölüm 5: Ferman, Bölüm 7: Sardes Yanıyor

Fenikeliler, başlıcaları Sidon, Sur, Byblos ve Arwad olan Levant kıyısındaki kent devletlerinde yaşıyordu. Pers egemenliği altında kendi krallarını korudular ve Kambyses'in 525'teki Mısır seferinden Kserkses'in 480'de Yunanistan'a karşı açtığı savaşa dek Kral'ın donanmasının çekirdeğini sağladılar. Herodotos onların gemilerini Pers donanmasının en iyileri sayar.

Oyunda: Oyun Fenikelileri bir ticaret ortağı yapar ve onlara deniz piyadelerini, Kral'ın en iyi gemilerini ve Fenike Tersanesi'ni verir. Herodotos, her geminin otuz Pers, Med ya da Saka askerinin yanı sıra kendi yerli savaşçılarını da taşıdığını söyler.

Pers tarafına geçen kentler

Antik anlatı

Herodotos'a göre Fenikeliler, muhtemelen Kyros'un 539'da Babil'i almasından kısa süre sonra, kendi istekleriyle Perslere bağlandılar. Kentleri kendi krallarını korudu ve haraç ödedi. Herodotos onları Filistin Suriyesi ve Kıbrıs ile birlikte, 350 talent gümüş vergi biçilen beşinci vergi bölgesine koyar. Kambyses Kartaca'ya saldırmayı tasarladığında kendi kolonilerine karşı denize açılmayı reddettiler; donanması onlara bağlı olduğundan Kambyses de bu işten vazgeçti.

Herodotus 3.19; 3.91

Kraliyet donanmasının bel kemiği

Antik anlatı

Fenike gemileri, 525'te Mısır'a karşı Kambyses'in donanmasının çekirdeğini oluşturdu. 494'te Lade açıklarında İon asilerini bozguna uğratan donanmanın başını çektiler; Herodotos onları burada Kral'ın en gayretli tayfaları olarak anar. 480'de Salamis'te ağır kayıplar verdiler ve Herodotos'a göre bazı Fenikeli kaptanlar suçu İonlara yükleyince Kserkses onların başlarını vurdurdu. 479'da Persler, Mykale'deki savaştan önce Fenike filosunu geri gönderdi.

Herodotus 3.19; 6.6; 8.90; 9.96

Kserkses'in savaşının yapı ustaları ve denizcileri

Antik anlatı

Herodotos'a göre Athos kanalında yalnızca Fenikeliler kendi kesimlerini kenarlar çökmesin diye üstte daha geniş kazdılar. Hellespontos köprülerinden biri için keten halatları onlar yaptı, papirüs halatları ise Mısırlılar. Filistin Suriyelileriyle birlikte 480'de 300 trireme gönderdiler; Abydos'ta Kserkses için düzenlenen kürek yarışını da Sidonlular kazandı. Tayfaları Yunan tarzına yakın miğferler ve keten zırhlar giyer, kenarsız kalkanlar ve ciritler taşırdı.

Herodotus 7.23; 7.34; 7.44; 7.89

Bir Sidon kralı ve Kralların Efendisi

Tartışmalı

Sidon kralı II. Eşmunazar'ın taş lahdi, Krallar Efendisi'nin hizmetlerine karşılık Sidon'a kıyı kentleri Dor ile Yafa'yı verdiğini söyleyen Fenikece bir yazıt taşır. Akademisyenlerin çoğu Krallar Efendisi'nin Pers Kralı olduğunu kabul eder. Tarihi tartışmalıdır: birçoğu bugün yazıtı 479'u izleyen on yıllara yerleştirirken, başkaları daha erken bir tarih önermiştir. Her hâlükârda yazıt, bir Fenike kralının Pers lütfunu kentine bir armağan olarak sunduğunu gösterir.

Eshmunazar II sarcophagus inscription (KAI 14); J. Elayi, The History of Phoenicia, 2018

Kavgayı kim başlattı

Geç dönem efsanesi

Herodotos eserine, bilgili Perslere atfettiği bir öyküyle başlar. Bu öyküde Argos'taki Fenikeli tüccarlar kralın kızı Io'yu kaçırır; böylece Troya'da son bulan ve onların anlatımına göre Asya ile Yunanistan arasındaki düşmanlığı doğuran bir kız kaçırma zinciri başlar. Herodotos, Fenikelilerin olayı farklı anlattığını, Io'nun onlarla kendi isteğiyle gittiğini söylediklerini de ekler. Bu, tarih değil, mitolojik çağlarda geçen bir masaldır.

Herodotus 1.1-1.5

Adının yanındaki amblem

Tartışmalı

Oyun, Fenike'ye bir diskin üzerinde hilal verir; bu, MÖ 8. ile 5. yüzyıllar arasında Fenike stellerinde ve mühürlerinde görülen bir işarettir ve Sur moruyla gösterilir. Sidon sikkelerindeki kadırga ile Sur sikkeleri kullanılmaz: bunlar yaklaşık MÖ 450'den sonra başlar. Herodotos, Fenike gemilerinin pruvalarında pataikoi denen küçük tanrı figürleri taşıdığını söyler.

G. Markoe, Phoenicians, 2000; Herodotus 3.37