Ansiklopedi › Yerler

Athos

Kuzey Ege'de burun ve kıstak; MÖ 492-480 arasında bir deniz kazasına ve bir kanala sahne oldu

Oyunda: Bölüm 9: Kanal

Athos, Khalkidike'den güneye uzanan üç yarımadanın en doğudakidir ve yaklaşık 2.000 metre yüksekliğinde sarp bir dağla sona erer. Mardonios komutasındaki bir Pers donanması MÖ 492'de burnunun açıklarında parçalandı. Bunun üzerine Kserkses, MÖ 480'deki donanması burnu hiç dolanmak zorunda kalmasın diye yarımadanın dar boynundan bir kanal açtırdı.

Oyunda: Athos, oyunun dokuzuncu bölümüdür (MÖ 483-480); yapıları arasında Kserkses Kanalı ve İkmal Deposu bulunur. Oyundaki not buraya Kutsal Dağ der; bu ad, Herodotos'un hiç kullanmadığı, sonraki dönemin Hristiyan manastırlarından gelir.

Mardonios'un donanmasının batışı

Antik anlatı

Herodotos'a göre MÖ 492'de Mardonios bir ordu ve donanmayla Trakya kıyısı boyunca ilerlemiş, gemiler Athos'u dolanırken şiddetli bir kuzey rüzgârına yakalanmış ve birçoğu kayalara bindirmişti. Herodotos kaybı yaklaşık 300 gemi ve 20.000'i aşkın kişi olarak verir; tarihçiler bu rakamları büyük olasılıkla abartılı sayar. Ordusu da Trak Bryglerin saldırısıyla ağır yara alınca Mardonios Asya'ya geri döndü.

Herodotus 6.44-45

Kıstağın kazılması

Antik anlatı

Herodotos'a göre hazırlıklar yaklaşık üç yıl sürdü ve kazıyı iki Pers yönetti: Megabazos oğlu Bubares ile Artaios oğlu Artakhaies. Ordudan ve yöredeki kentlerden gelen adamlar kırbaç altında nöbetleşe kazdı; her halk bir kesimi üstlendi. Herodotos, yalnızca Fenikelilerin kendi kesimlerini yanları çökmesin diye üstte daha geniş açtığını ve yakındaki bir pazara Asya'dan tahıl getirildiğini de ekler.

Herodotus 7.22-23

Donanma geçiyor

Antik anlatı

Herodotos, kanalın iki triremenin yan yana kürek çekerek geçebileceği genişlikte olduğunu ve Kserkses'in donanmasının MÖ 480'de buradan geçip kıyı boyunca batıya, Therma'ya yöneldiğini aktarır. Peloponnesos Savaşı sırasında bölgeyi anlatan Thukydides de Akanthos yakınlarındaki Kral'ın kanalından hâlâ söz eder. İki yazar da ölçülmüş bir genişlik ya da derinlik vermez.

Herodotus 7.24, 7.122; Thucydides 4.109

Bugün alüvyonla dolmuş iz

Belgelerde

Kanalın güzergâhı, kıstağı boydan boya geçen, yaklaşık 2 kilometre uzunluğunda alçak ve alüvyonla dolmuş bir çukurluk olarak günümüze ulaşmıştır. 1990'larda ve 2000'lerin başında İngiliz-Yunan ortak bir ekibin yaptığı jeofizik ve karot sondaj araştırmaları, suyun bıraktığı tortularla dolu, kesintisiz gömülü bir kanal yatağı ortaya çıkarmıştır. Böylece bazı modern şüphecilerin kuşku duyduğu husus, yani kanalın gerçekten denizden denize kazıldığı kanıtlanmıştır.

B. S. J. Isserlin and others, 'The Canal of Xerxes: Facts and Problems', Annual of the British School at Athens, 2003

Gurur mu, sağduyu mu

Tartışmalı

Herodotos'a göre Kserkses kanalı kibirden ve bir anıt bırakma arzusundan ötürü kazdırmıştı; çünkü gemiler kıstağın üzerinden karadan da çekilebilirdi. Modern tarihçiler ise genellikle MÖ 492'deki kayba ve burnun tehlikesine dikkat çeker. Bu işi, büyük bir donanmayı ve ikmal gemilerini korumanın akılcı bir yolu olarak görürler ve Herodotos'un Kserkses'i kibirli gösteren bir Yunan geleneği içinde yazdığını vurgularlar.

Herodotus 7.24; P. Briant, From Cyrus to Alexander, 2002