Ansiklopedi › Binalar

Fenike Tersanesi

Kral'ın donanmasının Fenikeli gemi yapımcıları, Sidon ve Tyros, yaklaşık MÖ 525-479

Oyunda: Bölüm 7: Sardes Yanıyor

Levant kıyısındaki Fenike kentleri, özellikle Sidon, Sur ve Arvad, Kambyses'ten Kserkses'e dek Pers donanmasının çekirdeğini sağladı. Bu kentlerin gemi ustaları ve tayfaları, orduları Mısır'a taşıyan, Lade'de İonlarla savaşan ve Yunanistan'a geçen triremeleri inşa edip denizde yürüttüler. Ticaret gemileri de Kral'ın egemenliği altında ticaret yaptı ve Mısır'da onun gümrük memurlarına gümrük vergisi ödedi.

Oyunda: Oyunda tersane su kenarında trireme inşa eder ve orduya deniz piyadeleri gönderir. Tarihte Kralın savaş gemileri Sardes'teki ya da Yunanistan'daki tersanelerden değil, Fenike kentlerinden, Kıbrıs'tan, Kilikya'dan ve Mısır'dan gelirdi.

Sidon, Tyros ve Kralın donanması

Antik anlatı

Herodotos'a göre Kambyses'in bütün donanması, kendi kolonileri Kartaca'ya karşı sefere çıkmayı reddeden Fenikelilere bağlıydı. Kserkses'in MÖ 480'deki donanması için Fenikelilerden ve Filistin Suriyelilerinden gelen, Sidon, Tyros ve Arvad krallarının komutasındaki 300 gemiyi sayar; bu en büyük birlikti. Fenike gemilerini en iyi seyreden gemiler, bunların arasında da Sidon gemilerini en iyisi olarak değerlendirir. Kserkses'in donanmayı Doriskos'ta bir Sidon gemisinden denetlediğini de anlatır.

Herodotus 3.19; 7.89; 7.96; 7.98; 7.100

Kraliyet hesaplarında ticaret gemileri

Belgelerde

Elephantine'den, MÖ 475 civarına tarihlenen, Aramice yazılmış bir gümrük hesabı günümüze ulaşmıştır. Tomar sonradan Ahikar öyküsü için yeniden kullanılmak üzere silinmiştir. Belge, bir yılın büyük bölümü boyunca Mısır'a giren İon ve Fenike gemilerini ve Kralın görevlilerinin yüklerinden aldığı gümrük vergilerini sıralar. Kserkses döneminde Fenike ticaret gemiciliğinin kraliyet vergi sistemi içinde işlediğini gösterir.

TAD C3.7

Kserkses'in büyük yapılarında Fenike ustalığı

Antik anlatı

Herodotos'a göre Athos kanalında yalnızca Fenikeliler kendi kesimlerini yukarıda aşağıdakinden daha geniş kazdı; böylece kenarları çökmedi. Hellespontos köprüleri için Fenikeliler beyaz ketenden, Mısırlılar da papirüsten halat yaptı. Anlattığına göre Salamis'ten sonra Kserkses, kayıpları için İonları suçlayan bazı Fenikeli kaptanların başını kestirdi.

Herodotus 7.23; 7.25; 7.34; 8.90

Trireme nereden geldi

Tartışmalı

Thukydides ilk Yunan triremelerini Korinthoslulara mal eder. Herodotos ise firavun Nekho'nun hem Akdeniz hem de Kızıldeniz için trireme inşa ettirdiğini söyler. Bazı tarihçiler bu gemi türünün Fenike'de doğduğunu düşünür. Başkaları ise türün ancak MÖ 6. yüzyılın sonlarında, kısmen Pers krallarının büyük donanmaları finanse etmesi sayesinde yaygınlaştığını savunur. Herodotos MÖ 480 yılı için 1.207 trireme sayısını verir, Aiskhylos da benzer bir rakam aktarır; ancak pek çok tarihçi bu sayıyı fazla yüksek bulur.

Thucydides 1.13; Herodotus 2.159; 7.89; H. T. Wallinga, Ships and Sea-Power before the Great Persian War, 1993

Eion'dan gelen aşırı yüklü gemi

Geç dönem efsanesi

Herodotos, Kserkses'in Eion'dan bir Fenike gemisiyle yurduna döndüğü ve fırtınaya yakalandığı yolunda bir hikâye aktarır. Dümenci geminin fazla yüklü olduğunu söyleyince Pers saray mensupları Kral'ı kurtarmak için kendilerini denize atmışlar. Kserkses de dümenciyi önce altın bir taçla ödüllendirmiş, ardından yitirilen Pers canları yüzünden başını vurdurmuş. Herodotos bu hikâyeye inanmadığını ve Kserkses'in yurduna karadan döndüğünü söyler.

Herodotus 8.118-120