Ansiklopedi › Yerler

Marathon

Attika'da bir koy ve ova; MÖ 490'da bir Pers çıkarmasına ve yenilgisine sahne oldu

Oyunda: Bölüm 6: Tekne Köprüsü, Bölüm 8: Marathon Koyu, Bölüm 9: Kanal

Marathon, Attika'nın kuzeydoğusunda, Atina'ya yaklaşık 40 kilometre uzaklıkta bir koy ve kıyı ovasıdır. MÖ 490'da Datis ile Artaphernes komutasında denizden gelen bir Pers kuvveti, sürgündeki Atinalı tiran Hippias'ın kılavuzluğunda buraya çıktı ve Atinalılar ile Plataialılara yenildi. Yunanlılar için bu savaş Atina gururunun kurucu öykülerinden biri oldu; Pers sarayı içinse Naksos'u ve Eretria'yı çoktan almış bir seferin en uç noktasında yaşanmış bir aksilikti.

Oyunda: Marathon bölümü, MÖ 490'da bu koy ve ovada geçer. Oyunun kronik notu Herodotos'u izleyerek Hippias'ı kılavuz, Atinalıları ve Plataialıları da galip olarak anar ve Atinalı ölüleri Soros'un altına yerleştirir.

Çıkarma ve muharebe

Antik anlatı

Herodotos'a göre donanma Eretria'dan ilerledi; Hippias da Marathon'u, ovası atlılara elverişli ve Eretria'ya en yakın yer olduğu için seçti. On komutan ve polemarkhos Kallimakhos önderliğindeki Atinalılara bütün Plataia toplama askerleri katıldı; Miltiades de savaşa girilmesi için diretti. Herodotos'a göre sekiz stadion boyunca koşarak hücum ettiler; zayıf tutulan merkezleri geriledi, ama iki kanat da galip geldi ve ardından birlikte Pers merkezine yöneldi.

Herodotus 6.102-113

Gemilerde ve sonrasında

Antik anlatı

Herodotos'a göre Atinalılar yenilen birlikleri kıyıya kadar kovaladı ve yedi gemi ele geçirdi; Kallimakhos da oradaki çarpışmada düştü. Donanmanın geri kalanı Sunion'u dolanarak Phaleron'a doğru yelken açtı, ancak Atinalılar yürüyerek kente onlardan önce döndü ve Persler Asya'ya geri çekildi. Herodotos Pers tarafında 6.400, Atinalılarda ise 192 ölü verir; 2.000 kişilik bir Sparta birliğinin savaştan sonra gelip ölüleri görmeye gittiğini de anlatır.

Herodotus 6.114-120

Höyük ve taşlar

Belgelerde

Soros, yaklaşık 9 metre yüksekliğiyle bugün de ovada yükselir. Valerios Stais 1890-91'de burada kazı yapmış; kül, yanmış kemikler ve aşağı yukarı savaşla aynı döneme ait çanak çömlek bulmuştur. Bu bulgular, Pausanias'ın ovada, ölülerin adlarının boylara göre steller üzerine yazıldığı bir Atinalı mezarı bulunduğuna dair aktardıklarıyla örtüşür. Erekhtheis boyuna ait bir kayıp listesi 2000 yılında Peloponnesos'taki Loukou'da, Herodes Atticus'un villasında bulunmuştur; büyük olasılıkla oraya Marathon'dan getirilmiştir.

V. Stais, excavation of the Soros, 1890-91; Pausanias 1.32.3

Kaynakların açık bıraktıkları

Tartışmalı

Hiçbir Pers metni Marathon'dan söz etmez; bu yüzden tüm ayrıntılar Yunan yazarlardan gelir. Herodotos donanmayı 600 trireme olarak verir ama ordunun toplamını vermez; sonraki yazarlar bunu yüz binlere şişirir, modern tahminler ise çok daha düşüktür. Herodotos savaş sırasında Pers süvarisi hakkında da açık bir şey söylemez; tarihçiler süvarinin uzakta mı olduğunu, gemilere yeniden mi bindirildiğini yoksa yalnızca etkisiz mi kaldığını ve Atinalıların neden tam o anda saldırdığını hâlâ tartışır.

Herodotus 6.95, 6.112; P. Krentz, The Battle of Marathon, 2010

Koşucular ve hayaletler

Geç dönem efsanesi

Herodotos'a göre ulak Pheidippides yardım istemek için Sparta'ya koştu ve yolda tanrı Pan'la karşılaştı. Marathon'dan Atina'ya zafer haberini getirip varır varmaz ölen koşucunun öyküsü ise ancak yüzyıllar sonra, Plutarkhos ile Lukianos'ta görülür; 1896'daki maraton koşusuna da bu öykü ilham vermiştir. Pausanias, geceleri ovada savaş gürültüsünün duyulduğunu ve yöre halkının sabanla savaşmış bir kahramanı, Ekhetlaios'u onurlandırdığını aktarır.

Herodotus 6.105-106; Plutarch, On the Glory of the Athenians 3; Lucian, A Slip of the Tongue in Greeting 3; Pausanias 1.32.4-5