Ansiklopedi › Halk

Pheidippides

MÖ 490'da Marathon öncesinde Sparta'ya gönderilen Atinalı uzun mesafe koşucusu

Oyunda: Bölüm 8: Marathon Koyu

Pheidippides, Atinalı komutanların MÖ 490'da Marathon'a çıkan Pers kuvvetine karşı yardım istemek üzere Sparta'ya gönderdiği eğitimli bir koşucuydu. Herodotos, onun Atina'dan ayrıldığının ertesi günü Sparta'ya vardığını söyler; bu, bugünkü hesapla yaklaşık 240 km'lik bir mesafedir. Bugün ise hiç yapmadığı bir koşuyla, Marathon'dan Atina'ya koşusuyla anılır.

Oyunda: Oyun onu bir kronik notunda tanıtır: Marathon öncesinde Sparta'ya gönderilen ve Atina'dan ayrıldığının ertesi günü oraya varan koşucu. Not, onu sonraki Marathon'dan Atina'ya koşu hikâyesinden haklı olarak ayrı tutar.

Sparta'ya giden mesaj

Antik anlatı

Herodotos'a göre komutanlar henüz kentteyken, Atinalı ve uzun yol koşusunda yetişmiş bir haberci olan Pheidippides'i Sparta'ya gönderdiler. Pheidippides Atina'dan ayrıldığı günün ertesinde Sparta'ya vardı ve Spartalılardan, Yunan kentlerinin en eskilerinden birinin yabancıların kölesi olmasına göz yummamalarını istedi. Eretria'nın çoktan köleleştirildiğini de hatırlattı.

Herodotus 6.105-106

Spartalılar neden bekledi

Tartışmalı

Herodotos'a göre Spartalılar yardım etmek istiyordu, ancak dinî yasa gereği dolunaydan önce yola çıkmayacaklardı. Savaş sona erdikten sonra 2.000 askerle geldiler. Bazı tarihçiler dinî gerekçeyi kabul eder ve bunu çoğunlukla Karneia şenliğine bağlar. Diğerleri ise bunun bir bahane ya da yurtta yaşanan gerçek bir bunalım olduğundan kuşkulanır, zira Platon o sırada Messenialılarla süren bir savaşın Sparta'yı oyaladığından söz eder.

Herodotus 6.106, 6.120; Plato, Laws 698e

Parthenion Dağı'nda Pan

Antik anlatı

Herodotos, Pheidippides'in kendi anlatımını aktarır: Tegea'nın yukarısındaki Parthenion Dağı'nda tanrı Pan onu adıyla çağırmış. Pan, daha önce onlara yardım ettiği ve yine edeceği hâlde Atina'nın neden kendisini onurlandırmadığını sormuş. Herodotos'a göre zaferden sonra Atinalılar Akropolis'in altında Pan'a bir tapınak kurmuş, yıllık kurbanlar ve bir meşale yarışı düzenlemişlerdir.

Herodotus 6.105

Adı ve başarısı

Tartışmalı

Herodotos'un elyazmaları onun adı konusunda ayrışır. Kimileri Pheidippides, kimileri Philippides der; pek çok bilim insanı, sonraki yazarların kullandığı ikinci biçimi yeğler. Kimileri birinin bu kadar uzağa bu kadar hızlı koşabileceğinden kuşku duymuştur, ama günümüz koşucuları bunun mümkün olduğunu göstermiştir. İlk kez 1983'te düzenlenen, Atina'dan Sparta'ya uzanan Spartathlon yarışı, onun rivayet edilen süresini sınamak için yapılan bir denemeden doğmuştur.

Herodotus 6.105; P. Krentz, The Battle of Marathon, 2010

Onun olmayan koşu

Geç dönem efsanesi

Herodotos, Marathon'dan Atina'ya zafer haberini taşıyan bir koşucudan hiç söz etmez. Bu öykü çok daha sonra ortaya çıkar. Plutarkhos'a göre Pontuslu Herakleides habercinin adını Thersippos olarak vermiştir, ancak yazarların çoğu haberi ilettikten sonra ölen Eukles'in adını anar. MS 2. yüzyılda Lukianos bu işi Philippides'e mal etti. Robert Browning'in 1879 tarihli şiiri bu anlatıyı kalıcılaştırdı ve 1896 Olimpiyatları'ndaki maraton koşusu da onu örnek aldı.

Plutarch, On the Glory of the Athenians 347c; Lucian, A Slip of the Tongue in Greeting 3