Ansiklopedi › Yerler

Atina Akropolisi

Atina'da Athena'nın hisarı ve kutsal alanı; MÖ 480'de Kserkses tarafından alınıp yakıldı

Oyunda: Bölüm 10: Sıcak Kapılar

Akropolis, Atina'nın kalbindeki sarp kireçtaşı tepedir. 480'de üzerinde eski Athena tapınağı ve yarısı tamamlanmış bir mermer tapınak bulunuyordu. 480 yazının sonlarında Kserkses'in ordusu tepeyi bir kuşatmanın ardından ele geçirdi ve kutsal alanlarını yaktı; Herodotos bunu Sardes'in yakılmasının intikamı olarak sunar. Yıkıntılar, Atinalıların savaşı nasıl hatırladığını ve sonradan orada neler inşa ettiklerini biçimlendirdi.

Oyunda: Oyun, Akropolis'i 480'de hücumla alınan bir savaş alanı olarak, Eski Athena Tapınağı, Ön Parthenon ve Ahşap Barikat ile birlikte sunar. Herodotos ve kazılar bu unsurları destekler. 480'de Ön Parthenon henüz tamamlanmamıştı.

480'den önce kayalık üzerindeki tapınaklar

Belgelerde

Kazılar, 480 yılına gelindiğinde tepede Athena Polias'a adanmış kireçtaşından bir tapınak bulunduğunu gösteriyor. Temelleri sonraki Parthenon ile Erekhtheion arasında günümüze ulaşmıştır; çevresinde korai gibi pek çok mermer adak duruyordu. Güney tarafta, bugün Ön Parthenon diye anılan yeni bir mermer tapınak yapım aşamasındaydı ve sütunları ancak kısmen dikilmişti. Çoğu araştırmacı yapımın başlangıcını Marathon'u izleyen yıllara tarihler.

Excavation reports; J. M. Hurwit, The Athenian Acropolis, 1999

Barikatın kuşatılması

Antik anlatı

Herodotos'a göre Atinalılar kenti terk etmişti. Geride yalnızca birkaç tapınak haznedarı ile yoksul insanlar kaldı; bunlar kehanetin sözünü ettiği tahta duvarı Akropolis'te kapılardan ve kalaslardan yapılmış bir barikat olarak yorumladı. Persler karşıdaki Areopagos'ta ordugâh kurdu ve barikata yanan üstübü sarılı oklar attı. Savunucular sürgündeki Peisistratosoğulları aracılığıyla önerilen koşulları reddetti ve saldırganların üzerine kayalar yuvarladı.

Herodotus 8.51-52

Ele geçirilme ve yakılma

Antik anlatı

Herodotos'a göre sonunda bazı Persler, Aglauros'un kutsal yerinin yakınında, hiç nöbetçi konmamış sarp kayalıktan tırmandı. Savunuculardan bazıları surdan atladı, diğerleri tapınağa sığındı. Persler onları öldürdü, kutsal alanı yağmaladı ve Akropolis'i ateşe verdi. Kserkses haberi Susa'ya bir atlıyla gönderdi ve ertesi gün yanındaki Atinalı sürgünlere yukarı çıkıp kendi törelerine göre kurban sunmalarını buyurdu.

Herodotus 8.53-54

Yanık kalıntıların gösterdikleri

Belgelerde

1885-1890 yılları arasındaki kazılarda, tepedeki dolgulara gömülmüş kırık korai, yazıtlı kaideler ve yanık parçalar bulundu; bunlara uzun süre Pers molozu dendi, ancak araştırmacılar bugün bunların ne kadarının 480'e ait olduğunu tartışıyor. Ön Parthenon'un ateşten çatlamış ve kızarmış sütun tamburları daha sonra Akropolis'in kuzey duvarına örüldü. Bugün hâlâ aşağıdaki kentten görülebilirler.

P. Kavvadias and G. Kawerau, Die Ausgrabung der Akropolis, 1906; J. M. Hurwit, The Athenian Acropolis, 1999

İntikam, yıkıntılar ve ant

Tartışmalı

Herodotos'a göre Persler daha sonra, 498'de Sardes'in ve oradaki Kybebe tapınağının yakılmasını Yunan tapınaklarını yakmanın gerekçesi olarak gösterdi. Sonraki yazarlar, Yunanlıların Plataia'dan önce yakılan tapınakları anıt olarak bırakmaya ant içtiğini söyler; ama Theopompos bu yemini bir Atina uydurması sayar. Tarihçiler, yıkıntıların bir adak yüzünden mi yoksa kaynak yetersizliğinden mi bırakıldığını ve eski tapınağın bir bölümünün 480'den sonra kullanılmaya devam edip etmediğini hâlâ tartışmaktadır.

Herodotus 5.102; Lycurgus, Against Leocrates 81; Diodorus 11.29; Theopompus, FGrH 115 F153